หน้าหลัก » บทความ » การสอนลูกเรื่องสึนามิ (Teaching children about Tsunami)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

การสอนลูกเรื่องสึนามิ

การสอนลูกเรื่องสึนามิ (Teaching children about Tsunami) หมายถึงการจัดกิจกรรมให้เด็กได้เรียนรู้เกี่ยวกับปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เป็นกลุ่มคลื่นน้ำที่เกิดขึ้นจาก การย้ายที่ของปริมาตรน้ำก้อนใหญ่คือ มหาสมุทรหรือทะเลสาบขนาดใหญ่ที่เกิดจากแผ่นดินไหว การปะทุของภูเขาไฟ และการระเบิดใต้น้ำอื่น (รวมทั้งการจุดระเบิดวัตถุระเบิดนิวเคลียร์ใต้น้ำ) ดินถล่ม ธารน้ำแข็งไถล อุกกาบาตตก และการรบกวนอื่นๆไม่ว่าเหนือหรือใต้น้ำ สึนามิ มาจากภาษาญี่ปุ่น: 津波 tsunami แปลว่า "คลื่นที่ท่าเรือ" หรือ "คลื่นชายฝั่ง" นับตั้งแต่ประเทศไทย เกิดภัยธรณีพิบัติคลื่นยักษ์หรือสึนามิเป็นครั้งแรก สร้างความเสียหายแก่ผู้คนและทรัพย์สินหลายจังหวัดที่อยู่ริมฝั่งทะเลอันดามันได้แก่ ภูเก็ต พังงา กระบี่ ระนอง เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2547 สิ่งหนึ่งที่ประเทศเกิดความตระหนักรู้คือ ประชาชนคนไทย แทบไม่รู้จักว่าสึนามิคืออะไร เกิดขึ้นได้อย่างไร หรือเมื่อเกิดขึ้นเราจะปฏิบัติตนอย่างไรให้ปลอดภัยปัญหาดังกล่าวจึงได้รับการแก้ไข โดยการให้ความรู้แก่ประชาชนทั่วไปและกำหนดบทเรียนลงในหลักสูตรให้เด็กไทยเรียนฝึกปฏิบัติ การหนีภัยที่ถูกต้องและเรียนรู้ที่จะช่วยเหลือกันและกันเมื่ออยู่ในสถานการณ์เกิดคลื่นสึนามิ

การสอนเรื่องสึนามิมีความสำคัญอย่างไร

เมื่อเกิดภัยธรรมชาติขึ้นย่อมเกิดความเสียหายต่อชีวิตของคน สัตว์ พืช ทรัพย์สิน บ้านเรือนที่อยู่อาศัย และสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติก็เปลี่ยนแปลงไปด้วยเช่นกัน สิ่งสำคัญที่สุดคือการรักษาชีวิตให้ได้เป็นเรื่องที่มนุษย์จะต้องเรียนรู้ จึงได้จัดการป้องกันความสูญเสียโดยการจัดทำแผนแม่บทการป้องกันภัย ซึ่งมีประเด็นสำคัญที่น่าสนใจ ประการหนึ่งคือ การให้ความรู้แก่นักเรียน นักศึกษา โดยบรรจุเนื้อหาลงในหลักสูตรเรื่อง ภัยธรรมชาติ จัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้แก่เด็กตั้งแต่ปฐมวัยจนถึงระดับมหาวิทยาลัย ตลอดจนจัดการศึกษาแบบไม่เป็นทางการให้แก่ชุมชนด้วยการเรียนรู้ เรื่องสึนามิของเด็กปฐมวัย จะเป็นการจัดกิจกรรมให้เด็กลงมือกระทำหรือทดลอง จึงทำให้เด็กได้มีโอกาสใช้ทักษะวิทยาศาสตร์เพื่อการสังเกตลงความคิดเห็นจากข้อมูล การจำแนกประเภทสิ่งแวดล้อมที่อยู่รอบตัวเด็กให้เด็กมีความสนใจ อยากรู้ อยากเห็น สิ่งต่างๆที่อยู่รอบตัวซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน เด็กจะมีความสนุกสนานเมื่อได้ทำกิจกรรมที่เด็กได้มีส่วนคิดค้นคว้าทดลอง

การสอนเรื่องสึนามิมีประโยชน์ต่อเด็กอย่างไร

  • เด็กได้รู้จักภัยธรรมชาติที่เป็นอันตรายและอาจจะเกิดขึ้นได้ในบริเวณชายหาดที่เด็กๆไปเล่นน้ำ เมื่อไหร่ เกิดอย่างไร เป็นความรู้ที่เด็กควรได้ การรู้จักสึนามิเป็นการส่งเสริมการเรียนรู้เนื้อหา วิทยาศาสตร์จากธรรมชาติรอบตัว จากข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน แม้ว่าขณะที่เรียนมิได้เกิดสึนามิจริงๆ แต่การเลือกวิธีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ส่งเสริมให้เด็กเรียนใกล้เคียงธรรมชาติ มากที่สุดจะทำให้ เด็กเข้าใจกับข้อเท็จจริงได้จนเกิดเป็นข้อความรู้
  • เด็กได้ประสบการณ์ตรงที่เกิดจากการทดลองปฏิบัติ จะทำให้เด็กจดจำสิ่งที่ได้กระทำไปอีกยาวนาน และสามารถนำความรู้ไปใช้อย่างมีความหมาย การรู้และเข้าใจการเกิดสึนามิว่ามีอันตรายถึงแก่ชีวิต และทรัพย์สิน เด็กจะรู้จักวิธีการป้องกันตัวหรือการหนีภัยอย่างถูกวิธีติดตัวไปจนเป็นผู้ใหญ่ เพราะ สึนามิอาจจะเกิดขึ้นเวลาใดก็ได้ ผู้ที่มีความรู้จะระลึกถึงสิ่งที่เคยได้รับการฝึกฝนการหนีภัยไว้แล้วจะ ปลอดภัย
  • เด็กจะได้พัฒนาทักษะสำคัญที่ใช้ในการดำรงชีวิตคือทักษะการสังเกต เด็กจะเป็นผู้ช่างสังเกต ซึ่งเป็นลักษณะพื้นฐานที่ควรพัฒนาเด็กให้เกิดความสามารถในการแก้ปัญหาโดยวิธีทางวิทยาศาสตร์ คือ การฝึกหัดให้เด็กรู้จักใช้ประสาทสัมผัสทั้งห้ารับรู้สิ่งต่างๆรอบตัว เกิดเป็นทักษะการสังเกต เป็น ทักษะแรกที่สำคัญ ทักษะการสังเกตจะเป็นการพัฒนาการคิดหาเหตุผลง่ายๆของเด็ก บ่มเพาะนิสัย ในการค้นหาความรู้และความเข้าใจเรื่องต่างๆด้วยตนเอง ในที่นี้คลื่นทะเลมีลักษณะปกติกับไม่ปกติ เด็กจะสังเกตและจำแนกทันที การสังเกตเช่นนี้เป็นการกระทำติดเป็นนิสัยจนเติบโตเป็นผู้ใหญ่
  • ขณะทำกิจกรรมการเรียนรู้สึนามิ เด็กจะได้รับการพัฒนาทักษะการเคลื่อนไหวร่างกายเช่น การจับและโยนก้อนหินลงร่องน้ำ ทดลองการเกิดสึนามิ การแสดงหนีภัยสึนามิที่ถูกต้อง
  • เมื่อเด็กทำกิจกรรมการเรียนรู้ ค้นหาคำตอบเรื่องสึนามิ ภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นอย่างมีสาเหตุ รู้ผลที่เกิด เด็กจะเกิดเจคติที่ดีต่อตนเองและการเรียนรู้ที่ค้นพบว่า สิ่งต่างๆรอบตัวเรามีเหตุที่ทำให้เกิด และผลมาจากเหตุนั้นๆ เป็นพื้นฐานของการคิดได้อย่างมีเหตุผลต่อไป

ครูสอนเรื่องสึนามิให้ลูกที่โรงเรียนอย่างไร

  • กิจกรรมเสริมประสบการณ์ ครูอาจจัดหาจากเอกสารเผยแพร่เช่น การ์ตูน ชุดการรับมือกับสึนามิมาเปิดให้เด็กๆดู หรือทดลองการเกิดสึนามิ เปรียบเทียบกับการโยนก้อนหินลงในน้ำ เมื่อโยนหินก้อนเล็กๆ เด็กจะสังเกตเห็นว่าผิวน้ำเกิดเป็นระลอกแผ่ออกไปจากจุดที่ก้อนหินตกลงน้ำ ยิ่งหินก้อนใหญ่เท่าไร ระลอกที่เกิดก็ยิ่งมีขนาดใหญ่ขึ้น ทั้งนี้เพราะเมื่อหินตกลงในน้ำจะเกิดการแทนที่น้ำ และพลังงาน ที่ก้อนหินตกใส่น้ำ ก็จะถูกถ่ายเทจากก้อนหินไปสู่น้ำ ทำให้มวลของน้ำเกิดการเคลื่อนที่ทำให้เห็นเป็นระลอกคลื่น หินก้อนยิ่งใหญ่พลังงานที่ถ่ายเทให้แก่น้ำก็ยิ่งมาก ระลอกที่เกิดจึงมีขนาดใหญ่และแผ่ออกไปได้ไกลมากยิ่งขึ้น หรืออาจจัดทำเป็นแผ่นภาพประกอบการเล่าเรื่อง วาดภาพการเกิดสึนามิ 4 สาเหตุ ใหญ่ที่เด็กทราบได้
  • ภาพที่ 1 เกิดภูเขาไฟใกล้ทะเลระเบิดอย่างรุนแรง
  • ภาพที่ 2 เกิดแผ่นดินเลื่อนถล่มใต้ทะเล หรือใกล้ชายฝั่ง
  • ภาพที่ 3 เกิดจากก้อนหินตกลงในอ่าวหรือมหาสมุทร
  • ภาพที่ 4 เกิดจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกที่เกิดจากแผ่นดินไหว เปลือกโลกอาจจะดันตัวขึ้นลงเป็นเหตุให้เกิดแรงมหาศาลไปดันน้ำให้เกิดการเคลื่อนตัวเป็นคลื่นยักษ์ที่เหนือทะเลลึก
  • กิจกรรมกลางแจ้ง เล่นเกมหนีสึนามิ ครูเล่นเป็นคลื่น เด็กๆเป็นผู้คนที่มาเล่นชายหาด เมื่อครูทำท่ายกมือขึ้นสูง เขย่งตัวสูงแล้วพูดว่า คลื่นสึนามิ
  • เด็กทุกคนต้องรีบวิ่งไปฝั่งพื้นดินและวิ่งไปอยู่ที่เนินสูง เด็กๆเล่นเช่นนี้หลายๆรอบ เป็นการกระตุ้นให้เด็กได้วิ่งออกกำลังกายและฝึกการหนีภัยสึนามิไปที่สูง
  • กิจกรรมสร้างสรรค์ เด็กวาดภาพทะเลสวยงามหรือระบายสีภาพทิวทัศน์ทะเลสวยงาม แนะนำให้เด็กเติมคลื่นปกติหรือคลื่นยักษ์ ลงในแผ่นภาพ
  • กิจกรรมเคลื่อนไหวและจังหวะ เด็กๆเคลื่อนไหวแสดงท่าทางตามจินตนาการเป็นคลื่นยักษ์ม้วนตัว ขึ้นสูง หรือแสดงท่าทางประกอบเพลง ทะเลแสนงาม คำคล้อง คลื่นสึนามิ (ผู้แต่ง; บุบผา เรืองรอง)
ใต้ทะเลมหาสมุทร ลึกสุดสุดคือเปลือกโลก
เมื่อเปลือกโลกสั่นไหวโยก เกิดเรื่องโศกที่น่ากลัว
พื้นน้ำสั่น และเลื่อนไหล แล้วกลับกลายน้ำม้วนตัว
คลื่นยักษ์สูงท่วมหัว ทำลายทั่ว ทุกทุกสิ่ง

  • กิจกรรมเสรี เด็กเลือกเข้ามุมการเรียนรู้ตามความสนใจ จัดมุมบทบาทสมมติให้เด็กเล่น เด็กๆอาจจะสนใจเล่นแสดงการหนีภัยสึนามิ หลังจากเด็กได้เรียนรู้จากกิจกรรมเสริมประสบการณ์แล้ว หรือเมื่อเด็กได้มีโอกาสอ่านหนังสือ ดูแผ่นภาพการเกิดสึนามิที่ป้ายนิเทศ ดูจากแผ่นบันทึกภาพ
  • กิจกรรมเกมการศึกษา เกมภาพตัดต่อคลื่นยักษ์ เกมเรียงลำดับเหตุการณ์การเกิดสึนามิ

พ่อแม่ผู้ปกครองสอน สึนามิให้ลูกที่บ้านอย่างไร

  • เล่าเรื่องคลื่นยักษ์ สีนามิให้เด็กได้ยินชื่อจนคุ้นชินว่าเป็นภัยธรรมชาติเช่นเดียวกับแผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด น้ำป่า พายุ ฟ้าผ่า ฯลฯ
  • พาลูกไปบริเวณชายหาดที่คลื่นยักษ์สึนามิซัดขึ้นมา ดูร่องรอยเรือที่ถูกซัดและเกยฝั่งอยู่ด้วยเช่น ที่บริเวณเขาหลัก ลากูนารีสอร์ท อำเภอท้ายเหมือง จังหวัดพังงา
  • พ่อแม่ชวนลูกเล่นประกอบคำร้อง ร้องคำคล้องจองที่ร้องต่อๆมา โยกเยกเอย น้ำท่วมเมฆ กระต่ายลอยคอ หมาหางงอ ขี่คอโยกเยกเอย และขยายเล่าเรื่องสึนามีประกอบไปหลังการเล่น โดยเชื่อมโยงว่า น้ำที่ท่วมเมฆเป็นน้ำที่คลื่นยักษ์ซัดถาโถมขึ้นมา
  • หาหนังสือมีภาพประกอบคลื่นยักษ์สึนามิมาให้ลูกอ่านเช่น หนังสือ “คลื่นยักษ์สึนามิ คลื่นอภิมหาภัย” ของมูลนิธิชัยพัฒนา สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่มที่ 8 เรื่องสึนามิ
  • พ่อแม่ทำหนังสือภาพให้ลูกดูเองได้ โดยค้นหาภาพที่เกิดสึนามิขึ้นจริงในสถานที่ต่างๆ นำมาปะติด ลงกระดาษแข็ง วาดภาพการ์ตูนหรือหาการ์ตูนสติกเกอร์มาประกอบการแนะนำลูก ให้ลูกรู้จักสึนามิ แม้จะเป็นเรื่องที่ไม่ได้เกิดขึ้นเป็นประจำ และอาจจะไม่เกิดเลยให้เด็กเห็นก็ตาม แต่สึนามิเป็นภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นแล้วส่งผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สิน การเตือนให้ทุกคนรู้จักการสอนให้แก่เด็กจากกิจกรรมง่ายๆด้วยการเล่าเรื่อง ดูแผ่นภาพ และภาพบันทึกจะช่วยให้เด็กเกิดความรู้ได้เช่นกัน

เกร็ดความรู้เพื่อครู

การเกิดสึนามิจะมีสาเหตุจากแผ่นดินไหวประการหนึ่ง แผ่นดินไหวจะเกิดในบริเวณที่แผ่นธรณีภาคมุดเข้าหากัน นักธรณีวิทยาได้แบ่งแผ่นธรณีภาคของโลกออกเป็น 2 ประเภทคือ แผ่นธรณีภาค ภาคพื้นทวีป (continental plate) และแผ่นธรณีภาคใต้มหาสมุทร (oceanic plate) ซึ่งทั้ง 2 ประเภทรวมกันมีจำนวนประมาณ 13 แผ่น แผ่นธรณีภาคเหล่านี้มีการเคลื่อนที่ทั้งชนกัน มุดเข้าหากัน และเลื่อนผ่านกันตลอดเวลา ประเทศไทยตั้งอยู่บนแผ่นธรณีภาค ภาคพื้นทวีปที่เรียกว่า แผ่นธรณีภาคยูเรเซีย ซึ่งมีแนวรอยต่อกับแผ่นธรณีภาคใต้มหาสมุทรที่เรียกว่า แผ่นธรณีภาคอินเดีย

บรรณานุกรม

  1. คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). คู่มือหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. (สำหรับเด็กอายุ 3 -5 ปี). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  2. ศึกษาธิการ, กระทรวง. (2546). หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. กรุงเทพมหานคร : คุรุสภาลาดพร้าว.
  3. สำนักความสัมพันธ์ต่างประเทศ ( 2548 ) . การบริหารจัดการพิบัติภัย ฉบับ ประสบการณ์เด็กไทย . กรุงเทพมหานคร : สำนักความสัมพันธ์ต่างประเทศ
  4. www.ndwc.go.th/web/index.php?option=com...id... หนังสือเสริมความรู้ชุด "รู้ทันภัยพิบัติตอน ภัยสึนามิ" - ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ . ค้นคว้าเมื่อ 7 พ.ย. 2557.
  5. secondsci.ipst.ac.th/index.php?option=com... สึนามิ คลื่นยักษ์บริเวณชายฝั่งทะเลอันดามันของประเทศไทย . ค้นคว้าเมื่อ 8 พ. ย. 2557.
  6. kanchanapisek.or.th/kp6/sub/book/book.php?book=30...8... สาเหตุของการเกิดคลื่นสึนามิ - สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่มที่ 8 ค้นคว้าเมื่อ 8 พ.ย. 2557.
  7. www.thaimtb.com/cgi-bin/viewkatoo.pl?id=42543มหันตภัยแผ่นดินไหว.....คลื่นยักษ์ "สึนามิ" ถล่มชายทะเลอันดามันพินาศ!! ค้นคว้าเมื่อ 8 พ,ย, 2557.

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน