หน้าหลัก » บทความ » การเน้นเด็กเป็นสำคัญ (Child Center)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

การจัดประสบการณ์การเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยที่เน้นเด็กเป็นสำคัญ (Child centered) ช่วยเน้นความสามารถในการเรียนรู้และการพัฒนาเด็กแต่ละคนให้เต็มศักยภาพ โดยการให้เด็กมีส่วนร่วมในการวางแผนกิจกรรม ได้ปฏิบัติด้วยตนเอง และมีส่วนร่วมในการประเมินผล โดยครูลดบทบาทลงจากผู้สอน หรือผู้ถ่ายทอดความรู้เป็นเพียงผู้อำนวยความสะดวก (facilitator) ให้เด็กเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ เพื่อแสวงหาความรู้ได้ด้วยตนเอง

การเน้นเด็กเป็นสำคัญคืออะไร?

การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่เน้นเด็กเป็นสำคัญระดับปฐมวัย หมายถึง การที่ครูส่งเสริมและสนับสนุนเด็กปฐมวัยได้พัฒนาคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามวัยซึ่งสมดุลทั้งทางด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา โดยผ่านกิจกรรมลักษณะต่างๆ ทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ ให้เด็กได้ปฏิบัติและค้นคิดข้อความรู้ด้วยตนเอง ได้มีโอกาสเรียนรู้ร่วมกับครู เพื่อน และคนอื่นๆ ในสภาพแวดล้อม สื่อ สาระการเรียนรู้ทางการศึกษาปฐมวัยที่ครูได้วางแผนไว้บนพื้นฐานของความรู้ ความเข้าใจธรรมชาติของเด็กปฐมวัย

การเน้นเด็กเป็นสำคัญมีที่มาอย่างไร?

แนวคิดเรื่องการเน้นเด็กเป็นสำคัญเกิดขึ้นจากการขับเคลื่อนของนักการศึกษาที่ให้ความสำคัญกับวิธีการที่เด็กใช้เรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็น John Dewey ที่เน้นว่า การเรียนรู้เกิดขึ้นจากการลงมือทำ (Learning by doing) Jean Piaget และ Lev Vygotsky ที่เน้นกระบวนการสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองของเด็ก หรือ Carl Rogers ที่เชื่อในความแตกต่างในการเรียนรู้ของเด็กแต่ละคน ส่วนในประเทศไทย พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 กล่าวถึงการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญว่า ผู้เรียนมีความแตกต่างกัน ทุกคนสามารถเรียนรู้ได้ และการเรียนรู้เกิดได้ทุกที่ ทุกเวลา ดังนั้นในการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญจึงเปิดโอกาสให้เด็กเป็นผู้ตัดสินใจเลือกเนื้อหาสาระที่ตนสนใจ และเปิดโอกาสให้เด็กมีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนรู้ โดยได้คิด ได้รวบรวมความรู้ และลงมือปฏิบัติจริงด้วยตนเอง

การเน้นเด็กเป็นสำคัญมีความสำคัญอย่างไร?

การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่เน้นเด็กเป็นสำคัญระดับปฐมวัย มีความสำคัญดังนี้

  • ส่งเสริมให้เด็กเรียนรู้ตามความสนใจ ความถนัดของตนเอง
  • ส่งเสริมให้เด็กได้ปฏิบัติ คิดค้นหาคำตอบและสร้างข้อความรู้
  • ส่งเสริมให้เด็กมีสังคมและสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่น จากการเรียนและร่วมมือกับเพื่อน กับครู และผู้อื่น
  • ส่งเสริมให้เด็กรักและภาคภูมิใจในตนเอง สามารถสร้างความดีงามในชีวิตได้ต่อไป หรือรู้คุณค่าของชีวิต
  • ส่งเสริมให้เด็กมีคุณธรรม จริยธรรม วัฒนธรรม
  • ส่งเสริมให้เด็กมีทักษะพื้นฐานที่จะเรียนในระดับประถมต่อไป

การเน้นเด็กเป็นสำคัญระดับปฐมวัยมีลักษณะอย่างไร?

ผครูปฐมวัยจะเป็นผู้มีบทบาทในการดำเนินการวางแผนการจัดประสบการณ์การเรียนรู้สำหรับเด็กและนำไปสู่การปฏิบัติ โดยให้ความสำคัญกับเด็กซึ่งจะเป็นผู้มีบทบาทในการเรียนรู้ การจัดประสบการณ์การเรียนรู้จึงมีลักษณะดังนี้

  • สาระการเรียนรู้ทางการศึกษาปฐมวัยและกิจกรรมสำหรับเด็กปฐมวัยมีความสอดคล้องกับความสนใจ ความถนัดของเด็ก ซึ่งมีความแตกต่างกันระหว่างบุคคล
  • เน้นฝึกการคิด การเผชิญสถานการณ์ การประยุกต์ใช้ความรู้เพื่อการป้องกัน และแก้ไขปัญหา
  • เด็กได้ฝึกปฏิบัติจริง ได้คิด ได้ทำ ได้อ่าน ได้สืบค้นหาข้อความรู้จากประสบการณ์จริง
  • สาระความรู้สำหรับเด็กจะผสมผสานกันอย่างกลมกลืน และปลูกฝังคุณธรรม ค่านิยมที่ดีงาม ตลอดจนคุณลักษณะที่พึงประสงค์ให้กับเด็ก
  • เด็กจะอยู่ในบรรยากาศการเรียนรู้ที่มีความสุข รู้สึกปลอดภัย มีสื่อการเรียนรู้ที่เป็นรูปธรรมสนับสนุนให้เด็กเกิดการเรียนรู้ได้เหมาะสมสอดคล้องกับธรรมชาติของเด็กปฐมวัย
  • มีการประสานความร่วมมือระหว่างพ่อแม่ ผู้ปกครอง และคนในชุมชน จัดประสบการณ์การเรียนรู้ซึ่งเกิดได้ทุกเวลาและสถานที่

การเน้นเด็กเป็นสำคัญมีประโยชน์ต่อเด็กอย่างไร?

การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่มุ่งเน้นเด็กเป็นสำคัญ มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาเด็กแบบองค์รวม คือ เด็กต้องได้รับการส่งเสริมพัฒนาการด้านร่างกาย ด้านอารมณ์จิตใจ ด้านสังคม ด้านคุณธรรมจริยธรรม และด้านสติปัญญา อย่างสมดุลเพื่อเด็กจะเจริญงอกงามเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพ ซึ่งมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ดังนี้คือ

  • ด้านร่างกาย เด็กจะได้รับการฝึกการใช้กล้ามเนื้อใหญ่ กล้ามเนื้อเล็ก การทรงตัวและการควบคุมอวัยวะต่างๆ
  • ด้านอารมณ์จิตใจ เด็กจะได้รับการฝึกฝนและการสงเสริมการควบคุมอารมณ์ ความรู้สึกของตนเองได้ สามารถแสดงอารมณ์ความรู้สึกต่อผู้อื่นได้เหมาะสมตามวัยและพัฒนาอารมณ์ในส่วนดี คือ สร้างความมั่นคง เชื่อมั่น ภาคภูมิในตนเองได้ มีความสุขและเห็นคุณค่าของชีวิต
  • ด้านสังคม เด็กจะได้รับการฝึกฝนที่อยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข เรียนรู้การปรับเปลี่ยนความคิด การแลกเปลี่ยนความคิด การยอมรับผู้อื่น การเห็นความแตกต่างของคนเราซึ่งเด็กปฐมวัยจะเรียนรู้ทางสังคมได้ดีจากการเล่นและเห็นแบบอย่างที่ดีจากผู้ใหญ่
  • ด้านคุณธรรมจริยธรรม เด็กจะได้รับการฝึกฝนและปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมจากการที่ผู้ใหญ่เลี้ยงดู อบรม สร้างความไว้วางใจให้เด็กอย่างเข้าใจธรรมชาติเด็ก เด็กจึงค่อยๆ พัฒนาจริยธรรมตามลำดับวัย
  • ด้านสติปัญญา เด็กจะเจริญเติบโตและพัฒนาสติปัญญาจากการกระทำผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 คือ ตา หู ลิ้น จมูก และผิวสัมผัส ได้สังเกต ได้ใช้สมอง 2 ซีกอย่างสมดุล ผ่านกิจกรรมที่ส่งเสริมให้คิดแก้ไขปัญหาที่เหมาะสมกบวัย โดยผู้ใหญ่ส่งเสริมจัดสิ่งแวดล้อมการเรียนรู้อย่างเป็นรูปธรรมจำ

สถานศึกษาใดที่จัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่เน้นเด็กเป็นสำคัญระดับปฐมวัย?

เนื่องจากการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่เน้นเด็กเป็นสำคัญได้ปรากฏอยู่ในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ในมาตรา 22 ด้านกระบวนการเรียนรู้ว่า “การจัดการศึกษาต้องยึดหลักว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้ และพัฒนาตนเองได้ และถือว่าผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด กระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ” ดังนั้น สถานศึกษาทุกแห่งในประเทศไทยจึงต้องจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่ที่เน้นเด็กเป็นสำคัญ แต่อาจมีมากหรือน้อยแตกต่างกันไปในแต่ละสถานศึกษา โดยอาจสอดแทรกอยู่ในกิจกรรมประจำวันที่พ่อแม่ ผู้ปกครองสามารถสังเกตเห็นได้ ดังนี้

  • การจัดผ่านกิจวัตรประจำวัน ตั้งแต่เช้าที่ครูรับเด็กมา โดยทั่วไปสถานพัฒนาเด็กระดับปฐมวัยหรือโรงเรียนอนุบาลจะจัดประสบการณ์ให้เด็กผ่านกิจกรรมการตรวจสุขภาพจากครูเวรหรือครูประจำชั้น เป็นการตรวจแบบไม่เป็นทางการ คือ ครูสังเกตหรือสัมผัสร่างกายเด็ก กิจกรรมการเคารพธงชาติ การสวดมนต์ การรับประทานอาหารว่างและอาหารกลางวัน การทำความสะอาดร่างกาย การนอนพักผ่อน การขับถ่าย และการทำความสะอาดห้องเรียนหรือบริเวณโรงเรียน
  • การจัดผ่านกิจกรรมหลักตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย ได้แก่ กิจกรรมเคลื่อนไหวและจังหวะ กิจกรรมเสริมประสบการณ์ กิจกรรมสร้างสรรค์ กิจกรรมเสรี กิจกรรมกลางแจ้ง และเกมการศึกษา ซึ่งครูเข้าไปมีส่วนร่วมสนับสนุนการเรียนรู้ของเด็ก เมื่อครูเห็นโอกาสที่เหมาะสม และเด็กต้องการความช่วยเหลือจากครู ครูจึงไม่ได้วางแผนการจัดประสบการณ์มาก่อน และเด็กเป็นคนคิด เลือก และปฏิบัติกิจกรรมด้วยตนเอง
  • การจัดผ่านโครงงานตามความสนใจของเด็ก โดยเปิดโอกาสให้เด็กแสวงหาคำตอบในเรื่องที่สนใจ จากแหล่งเรียนรู้โดยมีครูเป็นผู้อำนวยความสะดวก

พ่อแม่ผู้ปกครองจะจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่เน้นเด็กเป็นสำคัญให้ลูกได้อย่างไร?

การที่พ่อแม่ผู้ปกครองมีส่วนร่วมรับรู้และร่วมมือกับสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย จะช่วยสนับสนุนการพัฒนาการเด็กได้ตามเป้าหมาย ซึ่งผลงานวิจัยศึกษาพบว่า เมื่อผู้ปกครองมีความรู้ มีเจตคติที่ดีและร่วมกิจกรรมและให้ความร่วมมือกับสถานพัฒนาเด็ก เด็กจะมีเจตคติที่ดีต่อการเรียน มีผลการเรียนรู้ดีตามความคาดหวัง ผู้ปกครองจึงมีบทบาทสำคัญที่จะรับรู้และมีส่วนร่วมในการจัดประสบการณ์การเรียนรู้สำหรับเด็กดังนี้

  • เก็บและแลกเปลี่ยนข้อมูลของเด็กกับครู เพื่อจะได้เข้าใจเด็กและจัดการปัญหาเด็กร่วมกันระหว่างครูกับผู้ปกครอง ข้อมูลสำคัญของเด็กได้แก่ สุขภาพเด็ก พฤติกรรมของเด็กที่ครอบครัวและโรงเรียน ผลการเรียนรู้ของเด็ก และกิจกรรมที่สถานศึกษาจัดให้
  • ร่วมกับครูจัดประสบการณ์การเรียนรู้ เช่น การเป็นวิทยากรหรือร่วมคัดสรรวิทยากร การร่วมเลือกสาระการเรียนรู้สำหรับเด็ก การสนับสนุนเพื่อการเรียนรู้ ร่วมประเมินผลการเรียนรู้ของเด็ก ฯลฯ
  • การเข้าประชุม อบรมรับความรู้เกี่ยวกับการจัดประสบการณ์การเรียนรู้
  • อบรมเลี้ยงดูให้สอดคล้องกับสถานศึกษา ทำความเข้าใจด้านจิตวิทยาของเด็ก เช่น การเป็นผู้ใหญ่ที่ดีให้เด็กศรัทธา รัก และไว้ใจ เป็นผู้สร้างความสุขในครอบครัว ปลูกฝังคุณธรรมเป็นรากฐานให้เด็กรักที่เรียนรู้

การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่เน้นเด็กเป็นสำคัญระดับปฐมวัย เป็นการส่งเสริมพัฒนาการเด็กแบบองค์รวม โดนเน้นให้เด็กได้ปฏิบัติผ่านกิจกรรมที่ครูจัดในกิจวัตรประจำวัน กิจกรรมหลัก 6 กิจกรรมตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546 และการสนับสนุนการเรียนรู้ตามสภาพการณ์ทั่วไปเมื่อเด็กต้องการการช่วยเหลือจากครูในขณะเดียวกันผู้ปกครองคือผู้มีบทบาทสำคัญในการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ของเด็ก โดยเข้าไปมีส่วนร่วมกับครูทั้งด้านการรับรู้และร่วมมือเพื่อเด็กพัฒนาอย่างมีคุณภาพ ซึ่งเป็นเป้าหมายของการจัดประสบการณ์การเรียนรู้

เกร็ดความรู้เพื่อครู

การจัดประสบการณ์การเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญจะประสบความสำเร็จได้ต่อเมื่อครูลดบทบาทในห้องเรียนลงเป็นเพียงผู้อำนวยความสะดวกในการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ให้กับเด็ก เช่น จัดเตรียมวัสดุ อุปกรณ์ หนังสือ ข้อมูล เพื่อให้เด็กได้ใช้ความสามารถในการแสวงหาความรู้และพัฒนาตนเองได้เต็มศักยภาพ

บรรณานุกรม

  1. กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  2. คู่มือหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546 : สำหรับเด็กอนุบาล 3 – 5 ปี. กรุงเทพมหานคร: สำนักวิชาการและมาตรฐาน สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
  3. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี. พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542. กรุงเทพมหานคร : บริษัท พริกหวานกราฟฟิค จำกัด. 2542.
  4. อุดมลักษณ์ กุลพิจิตร และคณะ. (2555). ชุดฝึกอบรมครูปฐมวัยในโครงการพัฒนาครูกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ สังคมศึกษา การศึกษาปฐมวัย การศึกษาพิเศษ บรรณานุกรมและแนะแนว สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ปีงบประมาณ 2555. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
  5. Morrisn, G.S. (2000). Fundamentals of Early Childhood Education. 3rd ed. New Jerry: Merrill Prentice Hall.

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน
Chanpenm