หน้าหลัก » Blogs » ครูปฐมวัย - พันธุ์ใหม่มืออาชีพ ตอนที่ 73 : ทฤษฎีพัฒนาการการรับรู้ (1)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


ทฤษฎีพัฒนาการการรับรู้

ทฤษฎีพัฒนาการการรับรู้ (Cognitive Development Theory) อธิบายว่า เด็กแต่ละคนคิด เข้าใจ และเรียนรู้อย่างไร? ฌอง เพียเจต์ (Jean Piaget) เชื่อมั่นว่า สติปัญญา (Intelligence) เป็นกระบวนการรับรู้ทางจิตใจ ซึ่งเด็กใช้ในการแสวงหาความรู้ ดังนั้น การให้เด็กมีส่วนร่วมอย่างกระตือรือรืน (Active involvement) คือพื้นฐานของทฤษฎีนี้

กล่าวอีกนัยหนึ่ง สติปัญญาเกี่ยวข้องกับปฏิบัติการทางจิตใจ (Mental operation) ซึ่งได้รับการพัฒนาจากการลงมือปฏิบัติงาน ณ สภาพแวดล้อมหนึ่ง เด็กพัฒนาสติปัญญาผ่านประสบการณ์ด้วยการลงมือทำ (Hands-on) สิ่งต่างๆ ในโลกรอบตัว ซึ่งกลายเป็นพื้นฐานของความสามารถในการคิดอ่านและเรียนรู้ด้วยจิตใจ (Minds-on)

ฌอง เพียเจต์ ยังคิดว่าสติปัญญาช่วยเด็กปรับตัว (Adaption) ให้เข้ากับสภาพแวดล้อม ตัวอย่างเช่น ในกระบวนการปรับตัวทางกายภาพ เด็กจะมีปฏิกิริยาตอบโต้ และปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อม ฌอง เพียเจต์ ประยุกต์ใช้แนวความคิดของการปรับตัวกับระดับของจิตใจ (Mental level) ในการอธิบายว่า หลังจากปฏิสัมพันธ์กับพ่อแม่ ครู พี่น้อง เพื่อนรุ่นราวคราวเดียวกัน (Peer) และสภาพแวดล้อมแล้ว เด็กเปลี่ยนแปลงการคิดอ่านอย่างไร?

ฌอง เพียเจต์ เชื่อมั่นว่า กระบวนการปรับตัว ณ ระดับจิตใจ ทำงานเหมือนกับระดับทางกายภาพ กล่าวคือสติปัญญาของเด็กแรกเกิด จะแสดงผ่านปฏิกิริยาสะท้อนกลับ (Reflective) ของการเคลื่อนไหว (Motor) อาทิ การดูด (Sucking) การไขว่คว้า (Grasping) การหันหน้า (Head turning) และการกลืน (Swallowing)

ในช่วงแรกของชีวิต ปฏิกิริยาดังกล่าว ทำให้เด็กสามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อม และสติปัญญาก็พัฒนาจากการปรับตัวนี้ ด้วยปฏิกิริยากับสภาพแวดล้อม เด็กสามารถจัดระเบียบ (Organization) ความรู้สึก (Sensation) ประสบการณ์ ในขณะที่เจริญเติบโตทางจิตใจด้วย

ดังนั้น คุณภาพของสภาพแวดล้อมและลักษณะของประสบการณ์เด็ก จะมีบทบาทสำคัญต่อพัฒนาการของสติปัญญาเด็ก ตัวอย่างเช่น เด็กที่มีวัตถุหลากหลายให้ไขว่คว้าแล้วดูด จะมีโอกาสมากมายสำหรับ [พัฒนาสติปัญญา] จากพฤติกรรมแบบนี้ ซึ่งจะแตกต่างจากเด็กที่ไม่มีอะไรให้ดูดนอกจากหัวนมหลอก (Pacifier) [และถูกจำกัดโอกาสในการพัฒนาสติปัญญา]

ดังนั้น บทบาทหนึ่งของครูปฐมวัยที่มีความสำคัญมาก คือการจัดให้มีสภาพแวดล้อมที่อุดมสมบูรณ์ (Enriched) สำหรับเด็กเล็กในชั้นเรียน และร่วมมือกับพ่อแม่ในการจัดให้มีสภาพแวดล้อมของการเรียนรู้ในลักษณะเดียวกันที่บ้าน เพื่อสร้างโอกาสพัฒนาสติปัญญาเด็ก

ในความคิดของ ฌอง เพียเจต์ การปรับตัวประกอบด้วย 2 กระบวนการที่สัมพันธ์กัน อันได้แก่ “การซึมซับ” (Assimilation) และ “การปรับเปลี่ยน” (Accommodation) เขาเชื่อมั่นว่า “สภาวะสมดุล” (Equilibrium) ระหว่างกระบวนการการรับรู้ทั้งสอง คือจุดที่เด็กสามารถเข้าใจข้อมูลใหม่ได้อย่างถูกต้องแม่นยำ

แหล่งข้อมูล:

  1. Morrison, George S. (2014). Fundamentals of Early Childhood Education (7th Ed). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, Inc.
  2. Theory of cognitive development - http://en.wikipedia.org/wiki/Theory_of_cognitive_development [2014, February 9].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน
sirikul