หน้าหลัก » Blogs » ครูปฐมวัย - พันธุ์ใหม่มืออาชีพ ตอนที่ 82 : ทฤษฎีจิตสังคม (1)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


ทฤษฎีจิตสังคม

อีริค อีริคสัน (Erik Erikson) ผู้มีชีวิตอยู่ระหว่าง ปี พ.ศ. 2445 - 2537 เป็นนักจิตวิทยาชาวอเมริกัน ผู้พัฒนาทฤษฎีจิตสังคม (Psycho-social) บนพื้นฐานของความคิดที่ว่า พัฒนาการการรับรู้และสังคม เกิดขึ้นพร้อมกัน และไม่สามารถแยกจากกันได้ เขาเชื่อมั่นว่า บุคลิกภาพ (Personalities) และทักษะทางสังคม เติบโตและพัฒนาภายในบริบทของสังคม

ทักษะดังกล่าว ยังเกิดขึ้นเพื่อตอบสนองสังคมในเรื่องความต้องการ ความคาดหวัง ค่านิยม (Value) และสถาบันสังคม อาทิ ครอบครัว โรงเรียน และโปรแกรมดูแลเด็ก ภายใต้สภาพแวดล้อมเหล่านี้ ผู้ใหญ่ (โดยเฉพาะพ่อแม่ และครู) เป็นส่วนสำคัญ และมีบทบาทอันทรงพลังในการช่วยเหลือ (หรือเป็นอุปสรรคต่อ) เด็ก ในพัฒนาการบุคลิกภาพและการรับรู้

ตัวอย่างเช่น เด็กนักเรียนต้องเผชิญกับความจำเป็นที่ต้องเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ มิฉะนั้น จะมีความเสี่ยงที่จะล้มเหลว หรือประสบวิกฤต “สมรรถนะ” (Competency crisis) เพราะปราศจากความสามารถในการทำงานให้บรรลุเป้าประสงค์ กรณีที่เป็นข่าวเรื่องความรุนแรงในโรงเรียนทุกวันนี้ เพราะเด็กมีปมด้อย (Inferiority) ปราศจากทักษะทางสังคม ไม่เป็นที่ยอมรับของเพื่อนฝูง

อีริค อีริคสัน กล่าวถึงบันได 4 ขั้นตอนของพัฒนาการจิตสังคม โดยเริ่มที่ช่วงอายุของทารกแรกเกิดจนถึง 18 เดือน เป็นความไว้วางใจ (Trust) หรือไม่ไว้วางใจ (Mistrust) ต่อสภาพแวดล้อมและผู้ให้การดูแล ความไว้วางใจเกิดขึ้น เมื่อความต้องการของเด็กได้รับการตอบสนองอย่างสม่ำเสมอ คาดเดาได้ และด้วยความเอ็นดู เด็กจะมองโลกรอบตัวว่า ปลอดภัยและพึ่งพาอาศัยได้

ลักษณะพิเศษ (Characteristics) ในช่วงวัยนี้ก็คือ เด็กเรียนรู้ที่จะไว้วางใจ (หรือไม่ไว้วางใจ) ผู้ให้การดูแลในเรื่องความต้องการขั้นพื้นฐาน อันได้แก่ การฟูมฟัก (Nourishment) ความอบอุ่น ความสะอาด และการสัมผัสทางกาย เด็กเริ่มเรียนรู้วิธีการที่จะได้รับการตอบสนองความต้องการ (อาทิ การยิ้ม การหัวเราะ และการร้องไห้) และพัฒนาความผูกพัน (Attachment) ที่มั่นคงบนพื้นฐานของความไว้วางใจ หรือ ไม่มั่นคงบนพื้นฐานของความไม่ไว้วางใจ

ดังนั้น บทบาทของครูปฐมวัย ได้แก่

  • ตอบสนองความต้องการของเด็กอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง
  • แยกแยะ แล้วดูแลความต้องการขั้นพื้นฐาน อาทิ การเปลี่ยนผ้าอ้อม และป้อนอาหาร
  • อุ้มทารกไว้ในมือ เมื่อมีการป้อนอาหาร ซึ่งจะส่งเสริมความผูกพัน และความไว้วางใจ
  • สร้างความสัมพันธ์ทางสังคมกับเด็กด้วยการยิ้ม พูดคุย และร้องเพลง
  • ให้ความใส่ใจ เมื่อเด็กแสดงออกซึ่งความทุกข์ร้อน พร้อมทั้งปลอบโยน

แหล่งข้อมูล:

  1. Morrison, George S. (2014). Fundamentals of Early Childhood Education (7th Ed). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, Inc.
  2. Psychosocial theory - http://en.wikipedia.org/wiki/Psychosocial_development [2014, March 2].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน