หน้าหลัก » Blogs » จิตวิทยาเด็ก – จากในครรภ์สู่ปฐมวัย ตอนที่ 1 : อารัมภบท

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


จิตวิทยาเด็ก (Child psychology) เป็นสาขาหนึ่งในจำนวนหลากหลายสาขาของจิตวิทยา ที่ได้รับการศึกษามากมายจนแตกแขนงเป็นความเชี่ยวชาญเฉพาะ (Specialty) สาขาวิชานี้ว่าด้วยเรื่องของจิตใจ (Mind) และพฤติกรรม (Behavior) ของเด็ก ตั้งแต่พัฒนาการก่อนเกิด (Pre-natal development) จนถึงปฐมวัย จิตวิทยาเด็กมิได้ครอบคลุมเพียงเด็กเติบโตทางร่างกายอย่างไรเท่านั้น แต่รวมถึงพัฒนาการทางจิตใจ (Mental) อารมณ์ (Emotional) และ สังคม (Social) ด้วย

ในอดีต มักเข้าใจกันว่า จิตวิทยาเด็ก เป็นเพียง “ฉบับย่อ” ของจิตวิทยาผู้ใหญ่ (Adult) จนกระทั่ง ฌอง เปียเจต์ (Jean Piaget) นักจิตวิทยาและปรัชญาชาวสวิส ผู้มีชื่อเสียงโด่งดังเรื่องพัฒนาการเด็ก ได้ค้นพบว่า เด็กคิดอ่านแตกต่างจากผู้ใหญ่ อัลเบอร์ต ไอน์สไตน์ (Albert Einstein) ก็ขานรับว่า การค้นพบดังกล่าวว่า “เป็นสิ่งที่ง่ายมาก จนอัจริยบุคคล (Genius) เท่านั้นที่สามารถคิดถึงเรื่องนี้ได้”

ในปัจจุบัน นักจิตวิทยาต่างรับรู้ว่า จิตวิทยาเด็กเป็นเรื่องซับซ้อน แต่ก็มีมุมมอง (Perspective) ที่แตกต่างในเรื่องวิธีการ (Approach) โดยเฉพาะการสนองตอบ (Response) ต่อประเด็นใหญ่ๆ อาทิ ประสบการณ์ในชีวิตช่วงแรกมีอิทธิพลมากกว่าช่วงหลังหรือไม่ และปัจจัยแต่กำเนิดตามธรรมชาติ (Nature) หรือสภาพแวดล้อมของการฟูมฟัก (Nurture) มีบทบาทสำคัญกว่ากันในพัฒนาการของเด็ก

ในการวิเคราะห์จิตวิทยาเด็ก มักต้องคำนึงถึงบริบท (Context) ดังนี้

  • บริบทสังคม: ความสัมพันธ์กับเด็กรุ่นราวคราวเดียวกัน (Peer) และผู้ใหญ่มีผลกระทบต่อวิธีการที่เด็กคิด เรียนรู้ และพัฒนา ดังนั้นครอบครัว โรงเรียน และเพื่อนฝูง เป็นส่วนประกอบสำคัญของบริบทสังคม
  • บริบทวัฒนธรรม: วัฒนธรรมหล่อหลอมค่านิยม (Value) ประเพณีปฏิบัติ (Custom) ความคาดหวัง (Shared assumption) และวิถีชีวิต (Way of living) มีอิทธิพลต่อพัฒนาการเด็กจนเติบใหญ่ ตลอดชีวิต และอาจมีบทบาทต่อวิธีการที่เด็กสัมพันธ์กับพ่อแม่ การศึกษาที่เหมาะสม และการดูแลที่ควรได้รับ
  • บริบทเศรษฐานะ: สถานะทางเศรษฐกิจขึ้นอยู่กับระดับการศึกษา รายได้ งานที่ทำ และที่อยู่อาศัย (ของครอบครัว) เด็กที่เติบโตในครอบครัวที่ร่ำรวย มีโอกาสเข้าถึงโภชนาการ (Nutrition) การดูแลสุขภาพ (Healthcare) และการศึกษาที่มีคุณภาพ มากกว่าเด็กที่เกิดมาในครอบครัวที่ยากจน ปัจจัยดังกล่าวมีผลกระทบมากต่อจิตวิทยาเด็ก

บริบททั้ง 3 นี้มีปฏิสัมพันธ์ (Interaction) ต่อกัน อาทิ เด็กที่มีเศรษฐานะต่ำ แม้จะมีโอกาสน้อยในการเข้าถึงปัจจัยต่างๆ ข้างต้น แต่เราก็สามารถแก้ไขความไม่สมดุลดังกล่าว ได้ด้วยการเพิ่มความสัมพันธ์ทางสังคม และสร้างวัฒนธรรมที่แข็งแรง

แหล่งข้อมูล:

  1. What Is Child Psychology? A Brief Overview of Child Psychology by Kendra Cherry, About.com Guide - http://psychology.about.com/od/developmentalpsychology/a/child-psychology.htm [2013, January 15].
  2. Jean Piaget - http://en.wikipedia.org/wiki/Jean_Piaget. [2013, January 15].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน