หน้าหลัก » Blogs » จิตวิทยาเด็ก - จากในครรภ์สู่ปฐมวัย ตอนที่ 25 : ความรู้สึกผูกพันที่ไม่มั่นคง

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


ความรู้สึกผูกพันทางอารมณ์ เป็นสิ่งที่พบเห็นกันทั่วไป ในสัตว์ที่เลี้ยงลูกด้วยนม (Primate) ซึ่งรวมทั้งคนด้วย และเป็นปัจจัยสำคัญของการอยู่รอด (Survival) ตลอดชีวิต ความรู้สึกผูกพันต่อผู้เลี้ยงดู ทำให้เด็กมีรากฐานที่มั่นคง ก่อนที่จะออกไปสำรวจสภาพแวดล้อม และสถานปลอดภัย (Haven of safety) ที่เด็กสามารถ “คืนสู่เหย้า” เมื่อมีความกลัวเกิดขึ้น

ความรู้สึกผูกพันเริ่มต้นด้วยการสัมผัสและโอบกอด (Cuddle) ทางร่างกาย ระหว่างทารกกับพ่อแม่ จนเกิดเป็น “ความอบอุ่นใจจากการสัมผัส” (Contact comfort) และเป็นความสุขที่มีมาแต่กำเนิด (Innate pleasure) เด็กจึงแสวงหาความอบอุ่นใจดังกล่าว เมื่ออยู่ในสถานการณ์ที่ไม่คุ้นเคย จะหวาดกลัวจากฝันร้าย (Nightmare) หรือหกล้มบาดเจ็บ

คำถามจากพ่อแม่ส่วนใหญ่ก็คือ “อะไรคือปัจจัยที่ส่งเสริม “ความรู้สึกผูกพันที่ไม่มั่นคง” ในเด็ก?” ซึ่งก็พอสรุปคำตอบได้ดั้งนี้

  • การละทิ้ง (Abandonment) และการสูญเสีย (Deprivation) ในช่วง 2 ขวบแรกของชีวิต การวิจัยกลุ่มทารกชาวโรมาเนียที่เติบโตจากสถานเด็กกำพร้า (Orphanage) ในช่วง 2 ขวบแรกของชีวิต มีโน้มที่มีความรู้สึกผูกพันที่ไม่มั่นคง เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มทารกที่เป็นลูกบุญธรรม (Adoptive) ในช่วง 2 ขวบแรกของชีวิต ซึ่งพัฒนาความรู้สึกผูกพันที่มั่นคงกับพ่อแม่บุญธรรม แม้ว่าทารกทั้งสองกลุ่ม จะกลายเป็นเด็กที่มีความรู้สึกผูกพันมั่นคงพอๆ กัน เมื่อเติบโตขึ้น
  • เด็กถูกทารุณกรรม (Abusive) ถูกทอดทิ้ง (Neglectful) หรือบกพร่อง (Erratic) เพราะพ่อแม่ไม่รับผิดชอบหรือซึมเศร้า (Depressed) อย่างเรื้อรัง ในการวิจัยด้วยวิธี “แนวราบ” (Longitudinal) พบว่า แม่ที่ทนทุกข์ทรมานจากภาวะซึมเศร้าหลังคลอด (Postpartum) จนนำไปสู่การแสดงความก้าวร้าว (Intrusive) ต่อทารก หรือห่างไกลจากทารก และไม่หวั่นไหวต่อความรู้สึกของทารก มักทำให้ทารกขาดความรู้สึกผูกพันที่มั่นคง
  • อิทธิพลทางพันธุกรรม (Genetic influence) ของอารมณ์ความรู้สึก (Temperament) ของทารก ทารกที่เต็มไปด้วยความกลัว และค่อนข้างขี้แงมาตั้งแต่แรกกิด มีแนวโน้มที่จะแสดงพฤติกรรมที่ไม่มั่นคง ในสถานการณ์ที่เผชิญกับคนแปลกหน้า
  • การเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ที่เต็มไปด้วยความเครียด (Stressful)ในครอบครัว ทารกและเด็กเล็กอาจเปลี่ยนแปลงชั่วคราวจากความรู้สึกผูกพันที่มั่นคงไปยังความรู้สึกผูกพันไม่มั่นคง แล้ววัฒนากลายเป็นผู้ทียึดแน่น (Cling) กับความกลัวที่จะถูกทอดทิ้ง หากครอบครัวประสบ “มรสุมชีวิต” อาทิ ช่วงการหย่าร้าง หรือการป่วยเรื้อรังของพ่อแม่

บทสรุปก็คือ ทารกมีแนวโน้มที่จะพัฒนาความรู้สึกผูกพันกับผู้ให้การเลี้ยงดู แต่จะมั่นคงหรือไม่ ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลากหลายทางวัฒนธรรม ครอบครัว และความแตกต่างแต่ละบุคคลในวิถีการเลี้ยงดูตั้งแต่เล็กจนโต

แหล่งข้อมูล-

  1. Wade, Carole & Carol Tavris. (2008). Invitation to Psychology (4th Ed). Upper Saddle River, NJ : Pearson Education.
  2. Plotnik, Rod. (2002). Introduction to Psychology (6th Ed). Pacific Grove, CA: Wadsworth -Thompson Learning.

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน