หน้าหลัก » Blogs » จิตวิทยาเด็ก - จากในครรภ์สู่ปฐมวัย ตอนที่ 38 : ทฤษฎี “จิตสังคม” ของเอริคสัน

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


อีกทฤษฎีหนึ่งที่สามารถนำมาอธิบายกรณีของเจ็สสิกา (Jessica) ได้ดี ก็คือทฤษฎี “จิตสังคม” (Psycho-social) ของนักจิตวิทยาชาวอเมริกันเชื้อสายเยอรมัน ผู้มีชีวิตอยู่ระหว่างปี พ.ศ. 2445 - 2537 เขาคือ เอริค เอริคสัน (Erik Erikson) ผู้นำเสนอว่า เราทุกคนล้วนต้องผ่านวิวัฒนการ 8 ขั้นตอนในชีวิต เพื่อสนองตอบความต้องการทางสังคม 8 ประการ

ความต้องการดังกล่าวได้แก่ (1) ความไว้วางใจ (Trust) (2) ความเป็นเอกเทศ (Autonomy) (3) ความคิดริเริ่ม (Initiative) (4) ความอุตสาหะ (Industry) (5) อัตลักษณ์ (Identity) (6) ความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิด (Intimacy) (7) การให้กำเนิดได้ (Generativity) และ (8) ความสมบูรณ์ของอัตตา (Ego integrity) ใน 4 ขั้นตอนแรกเท่านั้น ที่เกี่ยวข้องกับเด็กปฐมวัย

ในขั้นตอนแรก เริ่มตั้งแต่เด็กเกิดมาในโลก จนถึง 1 ขวบ เป็นช่วงที่ทารกไม่สามารถช่วยตัวเองได้ จำเป็นต้องได้รับการเลี้ยงดูและการใส่ใจเป็นอย่างมาก ถ้าพ่อแม่เป็นผู้ที่สนองตอบ (Responsive) ต่อความต้องการเขา เขาก็จะพัฒนาความไว้วางใจขั้นพื้นฐาน ซึ่งทำให้เขาเรียนรู้ที่จะไว้วางใจผู้อื่น ในช่วงเวลาต่อมาของชีวิต แต่ถ้าพ่อแม่ เพิกเฉยต่อความจำเป็นของเขา เขาก็จะมองโลกในแง่ที่ขาดการใส่ใจ เรียนรู้ที่จะไม่ไว้วางใจผู้อื่น แล้วจะรู้สึกยุ่งยากที่ต้องรับมือกับขั้นตอนที่ 2

ในขั้นตอนที่ 2 เริ่มตั้งเด็กอายุ 1 ถึง 3 ขวบ เป็นช่วงที่เด็กเริ่มจะเดินได้ พูดได้ และสำรวจไปทั่ว ซึ่งต้องเผชิญกับความขัดยังกับความปรารถนาของพ่อแม่ ถ้าพ่อแม่สนับสนุนให้เด็กสำรวจ เขาจะพัฒนาความรู้สึกเป็นเอกเทศ แต่ถ้าพ่อแม่ไม่เห็นชอบ หรือลงโทษการเป็นนักสำรวจของลูก เขาก็จะพัฒนาความรู้สึกว่า ความเป็นอิสระ (Independence) เป็นสิ่งไม่ดี เกิดความละอายใจ (Shame) หรือไม่แน่ใจ (Doubt)

ในขึ้นตอนที่ 3 เริ่มตั้งแต่เด็กอายุ 3 ถึง 5 ปี เป็นช่วงเด็กอนุบาล ซึ่งจะพัฒนานานาทักษะการรับรู้ (Cognitive) และทางสังคม เพื่อนำไปใช้รับมือกับความท้าทายในโลกน้อยๆ ของเขา ซึ่งรวมทั้งความรับผิดชอบและการวางแผน ถ้าพ่อแม่สนับสนุนให้เด็กมีความคิดริเริ่ม เขาก็จะพัฒนาความสามารถในการวางแผน และนำเสนอความคิดใหม่ๆ แต่ถ้าพ่อแม่ไม่สนับสนุนความคิดริเริ่ม เขาจะรู้สึกอึดอัด หรือสำนึกผิด (Guilt) และอาจพัฒนาความรู้สึกของการขาดเสถียรภาพ ในการวางแผนในอนาคต

ในขั้นตอนที่ 4 เริ่มตั้งแต่เด็กอายุ 5 ถึง 12 ปี เป็นช่วงเด็กประถมศึกษา ซึ่งน่าตื่นเต้น เพราะเต็มไปด้วยการมีส่วนร่วมในโรงเรียน เล่นเกมกับเด็กอื่นๆ และทำงานให้สำเร็จเป็นโครงการ (Project) ยังผลให้เด็กพัฒนาความรู้สึกอุตสาหะ แต่ถ้าเด็กประสบความลำบากในการประยุกต์ใช้กับตนเอง เพื่อให้งานสัมฤทธิ์ผล เขาก็อาจพัฒนาความรู้สึกด้อยค่า (Inferiority) และไร้ความสามารถ (Incompetence)

แหล่งข้อมูล

  1. Plotnik, Rod. (2002). Introduction to Psychology (6th Ed). Pacific Grove, CA: Wadsworth-Thompson Learning.
  2. Erikson's stages of psychosocial development - http://en.wikipedia.org/wiki/Erikson%27s_stages_of_psychosocial_development [2013, March April 11].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน