หน้าหลัก » Blogs » ชั้นเรียนประถม – ประสมศาสตร์ประสานศิลป์ STEAM ตอนที่ 31 – การคิดเชิงกระจุกและกระจาย (2)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


การคิดเชิงกระจุกและกระจาย

การศึกษาด้วยการฉายรังสี (Imaging) ยืนยันว่า สมองที่มีจุดเชื่อมโยงของเส้นประสาท (Neural connection) กว้างขวาง (Extensive) กว่า จะแสดงให้เห็น (Demonstrate) ถึงความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) ที่เหนือกว่า ผู้มีจุดเชื่อมโยงของเส้นประสาทที่น้อยกว่า กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ ผู้ที่มีการคิดเชิงกระจาย (Divergent) จะมีความคิดสร้างสรรค์ มากกว่าผู้ที่มีการคิดเชิงกระจุก (Convergent)

ตัวอย่างง่ายๆ ของการศึกษา ณ ชั้นเรียนประถมปลายของโรงเรียนแห่งหนึ่งซึ่งกำลังสอนเรื่อง ระบบสุริยจักรวาล (Solar system) จะพบกำแพงรอบห้องเรียนที่ประกอบด้วยแผ่นภาพแสดงข้อมูลของดาวเคราะห์ (Planet) แต่ละดวง ในเรื่องขนาด ระยะทาง (Distance) ห่างจากดวงอาทิตย์ อุณหภูมิ และส่วนประกอบของชั้นบรรยากาศ (Atmospheric composition)

นักเรียนได้รับคำสั่งให้เลือกดาวเคราะห์เพียง 2 ดวง เรียนรู้ลักษณะพิเศษ (Characteristics) เฉพาะ 2 ดวงดังกล่าว แล้วนำเสนอปากเปล่า (Oral presentation) หน้าชั้น บทเรียนนี้บรรลุวัตถุประสงค์ของหลักสูตรทุกประการ แต่การคิดเชิงกระจุกนี้ ไม่น่าตื่นเต้น (Exciting) หรือไม่มีความคิดสร้างสรรค์แต่อย่างใด

ในสถานการณ์ที่คล้ายคลึงกันในชั้นเรียนประถมปลายของอีกโรงเรียนหนึ่ง ครูได้สั่งให้นักเรียนทบทวนลักษณะพิเศษที่เป็นพื้นฐานของดาวเคราะห์แต่ละดวง เช่นเดียวกับภาพที่เห็น (Scenario) ณ โรงเรียนแห่งแรก แต่ครูได้พานักเรียนไต่ขึ้นสู่ระดับการคิดเชิงกระจาย โดยขอให้เลือกเพียงดาวเคราะห์ดวงหนึ่ง

แล้ววาดภาพ [จินตนาการ] ของสิ่งมีชีวิต (Living creature) บนดาวเคราะห์ดวงนั้น ในมิติของหน้าตา (Look) พลังโน้มถ่วง (Gravity) สภาวะ (Condition) บรรยากาศ เป็นต้น จากนั้นก็ให้เด็กอธิบายหน้าชั้นเรียนว่า ทำไมถึงเลือกดาวเคราะห์ดวงนั้น? และทำไมจึงสร้างจินตนาการของรูปร่าง (Shape) เช่นนั้น?

ครูตั้งคำถามเพิ่มเติมว่า ร่างกายของมนุษย์อวกาศ (Astronaut) จำเป็นต้องมีสิ่งปกคลุมหรือพิทักษ์ (Protection) อะไร จึงจะอยู่รอดปลอดภัย (Survive) ในชั้นบรรยากาศของดาวเคราะห์ดวงที่เลือกไว้? และคำถามท้ายสุดของครูก็คือ ถ้านักเรียนจะตั้งชื่อดาวเคราะห์ดวงนั้นใหม่ เขาจะเลือกชื่ออะไรที่เขาเชื่อว่า น่าจะอธิบายเกี่ยวกับดาวเคราะห์ได้ถูกต้องแม่นยำ (Accurate) กว่าปัจจุบัน?

เทคนิคจินตนาการที่ใช้โดยนักวิทยาศาสตร์ประสาทการรับรู้ [หรือปริชานประสาทวิทยาศาสตร์-บรรณาธิการ] (Cognitive neuro-scientist) ที่ได้รับการเปิดเผย (Reveal) ในปี คริสต์ทศวรรษ 1990s ได้แก่ การคิดที่ถูกกระตุ้น (Activated) ในหลายอาณาบริเวณของสมอง โดยเฉพาะกลีบสมองส่วนหน้า (Prefrontal cortex) ซึ่งเป็นอาณาบริเวณที่ความคิดสร้างสรรค์และการตัดสินใจ (Decision-making) เกิดขึ้น

แหล่งข้อมูล:

  1. Sousa, David A. and Tom Pilecki. (2013). From STEM to STEAM – Using Brain-Compatible Strategies to Integrate the Arts. Thousand Oaks, CA : Corwin – A SAGE Company.
  2. Convergent thinking - https://en.wikipedia.org/wiki/Convergent_thinking [2017, January 29].
  3. Divergent thinking - https://en.wikipedia.org/wiki/Divergent_thinking [2017, January 29].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน