หน้าหลัก » Blogs » ชั้นเรียนประถม – ประสมศาสตร์ประสานศิลป์ STEAM ตอนที่ 39 – ขั้นตอนการคิดสร้างสรรค์

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


ขั้นตอนการคิดสร้างสรรค์

ขั้นตอนการคิดสร้างสรรค์ (Stages of creative thinking) ได้รับการสรุปไว้เป็นอย่างดีโดยนักคณิตศาสตร์ชาวฝรั่งเศสชื่อ ฌัก อาดามาร์ (Jacques Hadamard) ซึ่งเขียนไว้ว่า ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน แม้ว่าเขาได้นำเสนอขั้นตอนเหล่านี้เมื่อกว่าครึ่งศตวรรษที่แล้ว การค้นพบจากการศึกษาในประสาทวิทยาศาสตร์ (Neuroscience) สนับสนุนผลงานของเขามาก

ต่อไปนี้คือขั้นตอนทั้ง 4 และสิ่งที่การวิจัยในปัจจุบันได้เปิดเผย (Revealing)

  1. การเตรียมตัว (Preparation) – เป็นขั้นตอนของการเพ่งสมาธิอย่างมีสติ (Intense conscious attention) ไปยังงาน (Task) ที่ดำเนินต่อเนื่องจนกว่ากระบวนการคิด จะบรรลุถึงทางตัน (Impasse) หรือพบ “ตอไม้” (Stump) ดูเหมือนว่า หากเรายิ่งมุ่งเน้น (Focus) การค้นหาความเข้าใจลึกซึ้ง (Insight) ยิ่งมีแนวโน้มที่จะค้นไม่พบ (Discover) เนื่องจากเมื่อเรามุ่งเน้นไปสิ่งใด เรามักส่งข้อมูลไปยังความทรงจำปฏิบัติงาน (Working memory) ซึ่งอยู่ในอาณาบริเวณด้านหลังของหน้าผาก (Forehead) ทำหน้าที่ประมวลข้อมูลและความคิด แต่มันมีขีดความจุ (Capacity) จำกัด เมื่อมันได้รับข้อมูลท่วมท้น (Overcrowded) การประมวลดังกล่าวจะเริ่มชะลอ (Stall) ณ จุดนี้ เราจะเริ่มตระหนักว่า เราจำเป็นต้องหยุดชั่วคราว (Break) เพื่อให้ความทรงจำปฏิบัติงานมีโอกาสลบล้างสิ่งระเกะระกะ (Clutter)
  2. การเพาะบ่ม (Incubation) – เป็นขั้นตอนของผ่อนคลาย (Relaxation) จากงานที่ทำ สมองมองปัญหาด้วยมิติ (Perspective) ใหม่ หรือเป็นเพียงฝันกลางวัน (Day dream) เราเคยเชื่อว่า กิจกรรมของสมองจะสงบลงช่วงการฝันกลางวัน แต่การศึกษาที่ฉายแสงสมอง (Brain scanning) เปิดเผยข้อเท็จจริงใหม่ว่า เวลาดังกล่าวเป็นช่วงที่สมองมีกิจกรรมสูง (Active) เพราะส่วนของสมองที่ไม่มีปฏิสัมพันธ์โดยตรงตามปรกติ จะเริ่มส่งข้อความให้แก่กันและกันในทันทีทันใด นักวิจัยเชื่อว่า เนื่องจากสมองไม่สนองตอบต่อสิ่งเร้า (Stimulus) ภายนอกในช่วงสงบลง มันสามารถหันเหสมาธิไปกวาดส่อง (Browse) เครือข่ายภายใน (Internal network) และเชื่อมโยงจากห่างไกล (Remote association) ทำให้เรามีโอกาสสร้างจุคเชื่อมโยงใหม่ๆ และเห็นสิ่งที่แทรกแซง (Interference) และรูปแบบ (Pattern) ที่เราอาจมองข้ามไปก่อนหน้านี้
  3. การส่องสว่าง (Illumination) – ชั่วขณะการเห็นทางออก (Aha moment) เป็นเวลาที่ค้นพบคำตอบ หรือความคิดลึกซึ้ง เริ่มเห็นกระจ่างทันที นักวิจัยบางคนรายงานผลการค้นพบ (Detect) ว่า ชั่วขณะความคิดลึกซึ้งที่ทรงพลังนี้ จะเกิดขึ้นเมื่อไร การตรวจสอบด้วยภาพคลื่นไฟฟ้าสมอง (Electro-encephalogram) ทำให้สามารถเห็นคลื่นสมองที่เคลื่อนผ่านอย่างรวดเร็ว (Rush) ในซีกขวา (Right hemisphere) เป็นเวลาประมาณ 8 วินาทีก่อนที่ความคิดลึกซึ้งจะเกิดขึ้น
  4. การตรวจพิสูจน์ (Verification) – เป็นขั้นตอนที่เกิดขึ้นเมื่อเราทำงานอย่างละเอียดลออ (Tedious) ที่จำเป็นต่อการบรรลุถึงคำตอบที่ต้องการ และเป็นจุดที่การคิดเชิงกระจุก (Convergent thinking) ต้องการระดมทรัพยากรที่จำเป็นต่อการนำคำตอบที่ค้นพบไปลงมือปฏิบัติ (Solution implementation)

แหล่งข้อมูล:

  1. Sousa, David A. and Tom Pilecki. (2013). From STEM to STEAM – Using Brain-Compatible Strategies to Integrate the Arts. Thousand Oaks, CA : Corwin – A SAGE Company.
  2. Creativity - https://en.wikipedia.org/wiki/Creativity [2017, March 26].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน