หน้าหลัก » Blogs » ช่วงวัยกับการเรียนรู้ (ตอนที่ 1)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


เมื่อเร็วๆ นี้ มูลนิธิสยามกัมมาจล ได้จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเสริมศักยภาพสถานศึกษาเพื่อพัฒนาเป็นศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษา ระดับประถมศึกษา ซึ่งมีประเด็นที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งคือ ความสัมพันธ์ระหว่างช่วงวัยและพัฒนาการการเรียนรู้ที่เด็กแต่ละคนควรได้รับก่อนที่เขาจะเติบโตเป็นผู้ใหญ่

การประชุมเชิงปฏิบัติการดังกล่าว อาจารย์อภิสิรี จรัลชวนะเพท ผู้เชี่ยวชาญการศึกษาวอลดอร์ฟ และประธานมูลนิธิโรงเรียนอนุบาลบ้านรักได้พูดถึงพัฒนาการการเรียนรู้ของแต่ละช่วงวัย ตั้งแต่วัยแรกเกิด - 7 ขวบ ว่าเป็นก้าวสำคัญที่สุดในการวางรากฐานการเรียนรู้ เพราะประสบการณ์จากช่วงวัยนี้จะมีผลต่อช่วงวัยทำงานและวัยผู้ใหญ่ด้วย เด็กวัยแรกเกิด – 7 ขวบนี้ ควรได้รับความอบอุ่นและเผชิญกับโลกที่สวยงาม เต็มไปด้วยความดีงาม เพราะหากเด็กได้รับความอบอุ่นและมองโลกในแง่บวกแล้ว เขาจะได้ทำสิ่งต่างๆ ด้วยความมุ่งมั่นให้สำเร็จเมื่อโตขึ้น แต่ในทางกลับกัน หากวัยนี้ไม่ได้รับความอบอุ่นอย่างเพียงพอ และไม่ได้รับการปูพื้นฐานจิตใจที่ดี จะประสบความสำเร็จได้ยากกว่า

ทฤษฎีการเรียนรู้ที่กล่าวถึงช่วงวัยนอกจากการศึกษาแนววอลดอร์ฟแล้ว ก็ยังมีทฤษฎีพัฒนาการทางสติปัญญา (Theory of Cognitive Development) ของ ฌอง เพียเจต์ (Jean Piaget) เขาเสนอแนวคิดว่า การเรียนรู้ของเด็กเป็นไปตามพัฒนาการทางสติปัญญา ตามช่วงวัย ไม่ควรที่จะเร่งให้เด็กมีพัฒนาการจากขั้นหนึ่งไปสู่อีกขั้นหนึ่งเร็วเกินไป หากต้องการช่วยให้เด็กพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว ผู้ปกครองและผู้ดูแลเด็กควรเข้าใจธรรมชาติและพัฒนาการของเด็ก

พัฒนาการตามช่วงวัยต่างๆตามทฤษฎีพัฒนาการทางสติปัญญาของเพียเจต์ มีดังนี้

  1. ขั้นประสาทรับรู้และการเคลื่อนไหว (Sensori-Motor Stage) กล่าวคือ ตั้งแต่แรกเกิดจนถึง 2 ปี เด็กวัยนี้อยู่กับการเคลื่อนไหวเป็นส่วนใหญ่ ในวัยนี้เด็กแสดงออกให้เห็นว่ามีสติปัญญาด้วยการกระทำ พ่อแม่ ผู้ปกครองจะสังเกตว่าแม้ว่าเด็กจะยังไม่สามารถพูดได้ หรือพูดได้ไม่คล่องนัก แต่เด็กสามารถแก้ปัญหาได้ในที่สุด พ่อแม่ ผู้ปกครองควรเปิดโอกาสให้เด็กเผชิญหน้ากับสิ่งแวดล้อมด้วยตัวเองบ้าง เพื่อให้เด็กได้พัฒนาความคิดความเข้าใจมากขึ้น
  2. ขั้นเตรียมความคิดที่มีเหตุผล (Preoperational Stage) ขั้นนี้เริ่มตั้งแต่อายุ 2 ปี หรือเมื่อเด็กเริ่มพูดได้ จนถึง 7 ปี เป็นช่วงที่เด็กเริ่มมีเหตุผลเบื้องต้น แต่เหตุผลของเด็กวัยนี้ยังมีขอบเขตจำกัดอยู่ เพราะเด็กยังคงยึดตนเองเป็นศูนย์กลาง คือถือความคิดตนเองเป็นใหญ่ และไม่เข้าใจเหตุผลในมุมมองของผู้อื่น แต่สามารถเรียนรู้ภาษาได้อย่างรวดเร็ว
  3. ขั้นคิดอย่างเป็นรูปธรรม (Concrete Operation Stage) เริ่มจากอายุ 7-11 ปี เด็กในวัยนี้จะสามารถใช้เหตุผลในการตัดสินใจปัญหาต่าง ๆ ได้ดีขึ้น โดยเด็กวัยนี้มีลักษณะเด่นคือ สามารถสร้างจินตนาการได้ (Mental Representations) เริ่มเข้าใจว่าเมื่อสสารแม้จะเปลี่ยนรูปร่างไปก็ยังคงมีน้ำหนักหรือมีปริมาณคงที่ (Conservation) มีความสามารถในการคิดเปรียบเทียบ (Relational Terms) สามารถแบ่งแยกประเภทของสิ่งของต่างๆได้ (Class inclusion) มีความสามารถในการเรียงลำดับ (Serialization and Hierarchical Arrangements) สามารถคิดย้อนกลับไปมาได้ (Reversibility) รวมทั้งเริ่มสามารถเข้าใจความคิดในมุมมองของคนอื่นได้ (Elimination of Egocentrism)
  4. ขั้นเข้าใจแนวคิดนามธรรม (Formal Operational Stage) เริ่มจากอายุ 11-15 ปี เด็กในวัยนี้จะเริ่มคิดแบบผู้ใหญ่ ความคิดแบบเด็กจะเริ่มลดน้อยลง เข้าใจในสิ่งที่เป็นนามธรรม เริ่มเป็นตัวของตัวเอง ต้องการอิสระ แต่เข้าใจเหตุผลของผู้อื่น และรู้จักการใช้เหตุผลได้เป็นอย่างดี

แหล่งข้อมูล:

  1. "ช่วงวัย" ของเด็กกับพัฒนาการการเรียนรู้ http://www.scbfoundation.com/news_info_detail_th.php?nid=865&cat_id=1 [October 16, 2013]
  2. Piaget’s Theory of Cognitive Development http://en.wikipedia.org/wiki/Piaget's_theory_of_cognitive_development [October 16, 2013]

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน