หน้าหลัก » Blogs » ทารกและวัยเตาะแตะ - ดูแลอย่างไร ไปสู่ความเป็นเลิศ ตอนที่ 8 : พัฒนาการของสมอง (1)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


พัฒนาการของสมอง

พัฒนาการสมอง (Brain or neural development) หมายถึงกระบวนการที่กำเนิด (Generate) ก่อร่าง (Shape) และสร้างใหม่ (Reshape) ของระบบประสาท จากขั้นตอนช่วงปีแรกๆ สุดของชีวิต (Embryo-genesis) จนถึงช่วงปีท้ายๆ ของชีวิต จุดมุ่งหมายของการศึกษาพัฒนาการสมองก็คือ การอธิบายพื้นฐานเซลล์ (Cellular basis) ของพัฒนาการตั้งแต่ครรภ์อ่อน และกลไกของการเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่องและซับซ้อน

พัฒนาการสมองที่บกพร่อง (Defect) สามารถนำไปสู่การด้อยความสามารถ (Disability) ด้านการรับรู้ (Cognitive) การเคลื่อนไหว (Motor) และสติปัญญา (Intellectual) ตลอดจนความผิดปรกติของประสาท (Neurological disorder) อาทิ ออทิสติก (Autism) และกลุ่มอาการเร็ต (Rett syndrome)

สมองเป็นอวัยวะที่น่าทึ่ง (Fascinating) และซับซ้อนมาก สมองของเด็กเล็กก็คล้ายสมองของผู้ใหญ่ เพียงแต่ขนาดเล็กกว่าเท่านั้น ถัวเฉลี่ยแล้วสมองผู้ใหญ่มีน้ำหนักประมาณ 1.36 กิโลกรัม เมื่อแรกเกิด สมองทารกจะมีน้ำหนักประมาณ 397 กรัม เมื่ออายุได้ 6 เดือน สมองทารกจะมีน้ำหนักประมาณ 594 กรัม

เมื่ออายุได้ 3 ขวบ สมองทารกจะมีน้ำหนักประมาณ 1.09 กิโลกรัม โดยที่ ในช่วง 2 ขวบปีแรกของชีวิตคน สมองได้ผ่าน การเจริญเติบโตที่รวดเร็วมาก สมองจะหยุดพัฒนาเมื่ออายุประมาณ 10 ขวบ ซึ่งเป็นเวลาที่ขนาดสมองได้พัฒนาเต็มที่แล้ว

เมื่อแรกเกิด สมองมีจำนวนเซลล์ประสาท (Neuron หรือ nerve cell) อยู่ 100 พันล้านหน่วย ซึ่งเป็นจำนวนเต็มที่แล้ว (กล่าวคือ ไม่เพิ่มเติมจากนี้แล้ว) ดังนั้น จึงเป็นสิ่งสำคัญที่พ่อแม่ และผู้ดูแล (Care-giver) ต้องเล่น โต้ตอบ มีปฏิสัมพันธ์ และพูดคุยกับเด็กเล็ก เพราะนี่คือวิถีทางที่การเชื่อมโยงของสมอง (Brain connections) ได้รับการพัฒนา และเกิดการเรียนรู้ขึ้น

การเชื่อมโยงของสมองจะกลายเป็นสิ่งถาวร เมื่อเด็กได้ใช้การเชื่อมโยงครั้งแล้วครั้งเล่า อย่างไรก็ตาม หากไม่มีการใช้การเชื่อมโยงของสมอง หรือใช้เพียงเล็กน้อย เซลล์สมองก็จะฝ่อไป (Wither) เรียกว่า Neural shearing หรือ Pruning ซึ่งช่วงนี้อธิบายว่า ทำไมเด็กที่ได้รับการเลี้ยงดูในสภาพแวดล้อมที่อุดมด้วยภาษา (Language-rich) จะประสบความสำเร็จในโรงเรียน

ในทางตรงกันข้าม เด็กที่มิได้รับการเลี้ยงดูในสภาพดังกล่าว จะมีความเสี่ยงสูงที่จะประสบความล้มเหลวในโรงเรียน

เมื่อแรกเกิด ผ่านกระบวนการที่เรียกว่า Synaptogenesis จำนวนพันล้านหน่วยของเซลล์สมอง จะก่อร่าง (Form) เชื่อมโยงเส้นประสาท (Nerve pulses) กว่า 50 ล้านล้าน (Trillion) หน่วย เข้าด้วยกัน เรียกว่า Synapses กระบวนการนี้ จะดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง จนกว่าเด็กจะมีอายุ 10 ขวบ ประสบการณ์ของเด็ก จะช่วยการเชื่อมโยงดังกล่าวให้เกิดขึ้น

หากเด็กไม่มีประสบการณ์ที่จำเป็นต่อการเชื่อมโยงเซลล์สมองเข้าด้วยกัน ก็จะมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดผลลัพธ์ (Outcome) ของพัฒนาการหรือพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ แม้ประสบการณ์จะเป็นสิ่งสำคัญ แต่มิใช่ทุกประสบการณ์จะมีความสำคัญเท่ากันหมด เด็กจำเป็นต้องได้รับประสบการณ์ที่มีคุณภาพ จึงจะสร้างผลกระทบในเชิงบวกต่อการศึกษาและพัฒนาการ

แหล่งข้อมูล:

  1. Morrison, George S. (2014). Fundamentals of Early Childhood Education (7th Ed). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, Inc.
  2. Neural development - http://en.wikipedia.org/wiki/Neural_development [2014, November 13].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน