หน้าหลัก » Blogs » พจนานุกรม นิยมมาแต่โบราณ (ตอนที่ 2)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


ในทางทฤษฏี พจนานุกรมทั่วไป (General dictionary) เพียงแต่จับคู่ระหว่างคำและนิยาม (Semasiology) [ซึ่งตอบคำถามว่า “คำนี้หมายความอะไร?”] ในขณะที่พจนานุกรมเฉพาะ ค้นหาแนวความคิด (Concept) แล้วกำหนดคำมาอธิบาย (Onomasiology) [ซึ่งตอบคำถามว่า “คำนี้ใช้อย่างไร?”]

ในทางปฏิบัติ พบว่ามีพจนานุกรมบางประเภทที่ไม่สามารถแยกแยะได้ชัดเจนดังกล่าว อาทิ พจนานุกรมสองภาษา (Bilingual) [กล่าวคือมีการแปลจากภาษาหนึ่งไปยังอีกภาษาหนึ่ง] พจนานุกรมคำพ้อง (Synonyms) [กล่าวคือคำที่มีความหมายเดียวกันหรือใกล้เคียงกัน มีอีกชื่อหนึ่งว่า “Thesaurus”] และพจนานุกรมคำสัมผัสในบทกวี (Rhyming)

พจนานุกรมทั่วไป ยังแบ่งแยกด้วยมิติที่แตกต่างกัน ระหว่างการบัญญัติ (Prescriptive) ซึ่งเป็นการใช้ภาษาที่ควรจะเป็นหรือถูกต้องกับการสาธยาย (Descriptive) ซึ่งเป็นการใช้ภาษาจากการสังเกตแล้วบันทึกตามจริงที่เกิดขึ้น แม้ว่าบางครั้งอาจไม่สามารถแยกแยะได้ชัดเจนในพจนานุกรมสมัยใหม่ อาทิ คำหลัก (Headword) ซึ่งเป็นการบัญญัติ แต่ก็มักตามมาด้วยการสาธยาย ว่าเป็นคำที่ใช้อย่างไม่เป็นทางการ (Informal) หรือคำหยาบ (Vulgar)

ในพจนานุกรมทั่วไป แต่ละคำอาจมีหลากหลาย (Multiple) ความหมาย พจนานุกรมบางฉบับ แยกแต่ละความหมายตามลำดับการใช้ทั่วไปมากที่สุด (Most common usage) ในขณะที่ฉบับอื่นๆ เรียงตามลำดับประวัติศาสตร์ โดยเริ่มต้นด้วยคำที่เก่าแก่ที่สุด ในหลายๆ ภาษา แต่ละคำอาจปรากฏในรูปแบบที่แตกต่างกัน แต่ “คำหลัก” จะปรากฏในรูปแบบดั้งเดิมของคำ ในอดีต พจนานุกรมเคยมีแต่ในรูปแบบหนังสือ แต่ปัจจุบัน มีในรูปซอฟต์แวร์ใช้งานบนเครื่องคอมพิวเตอร์ หรือออนไลน์ที่สามารถเข้าถึงผ่านอินเทอร์เน็ต

พจนานุกรมเฉพาะ (Specialized dictionary) จะมุ่งเน้นหัวข้อวิชาที่แตกต่างกัน ใน 3 ประเภท อันได้แก่ (1) มุ่งเน้นหลากหลายสาขา (Multi-field) ซึ่งครอบคลุมวิชาการต่างๆ ในมุมกว้าง อาทิ พจนานุกรมธุรกิจ (2) มุ่งเน้นสาขาเดียว (Single-field) ซึ่งครอบคลุมวิชาการเดียวในมุมแคบ อาทิ พจนานุกรมกฎหมาย และ (3) มุ่งเน้นสาขาย่อย (Sub-field) อาทิ พจนานุกรมกฎหมายรัฐธรรมนูญ

พจนานุกรมหลากหลายสาขา จะใช้หลักการครอบคลุมทุกสาขาวิชาให้น้อยที่สุด (Minimum coverage) อาทิ พจนานุกรมนานาศาสนาของโลก (Oxford Dictionary of World Religions) ในขณะที่พจนานุกรมสาขาเดียว จะใช้หลักการครอบคลุมสาขาเฉพาะให้มากที่สุด (Maximum Coverage) อาทิ พจนานุกรมนิรุกติศาสตร์ [หรือแหล่งที่มาและความหมายของคำ] (Oxford Dictionary of English Etymology)

เด็กๆ สามารถใช้ในพจนานุกรมในรูปแบบที่ง่ายที่สุด ซึ่งจะเป็นการให้คำนิยาม (Defining dictionary) ประกอบด้วยประมวลคำศัพท์หลัก (Core glossary) ในความหมายและแนวความคิด (Concept) ที่ง่ายที่สุด เพียง 2,000 คำ หรือ 4,000 คำ หากรวมสำนวน (Idiom) และการเปรียบเทียบ (Metaphor) หลังจากนั้น จะให้คำนิยามและอธิบายแนวความคิดอื่นๆ ด้วยคำหลักดังกล่าว

พจนานุกรมส่วนใหญ่ ในศตวรรษที่ 20 อาทิ Oxford English Dictionary (OED) และ Webster's Third ใช้วิธีการสาธยายในการให้คำนิยาม แล้วเพิ่มข้อมูลเตือนผู้อ่านในเรื่องทัศนคติที่อาจมีอิทธิพลต่อการเลือกคำที่เป็นคำหยาบ รุกราน (Offensive) บกพร่อง (Erroneous) สับสนได้ง่าย ต้องห้าม (Taboo) หรือมิได้เป็นมาตรฐาน (Non-standard)

แหล่งข้อมูล:

  1. ครม. เห็นชอบร่างประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ระเบียบการใช้ตัวสะกด - http://www.matichon.co.th/news_detail.php?newsid=1367299791&grpid=&catid=19&subcatid=1903 [2013, May 8].
  2. Dictionary - http://en.wikipedia.org/wiki/Dictionary [2013, May 8].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน
supawan