หน้าหลัก » Blogs » วัยประถมต้น - ดูแลอย่างไร ไปสู่ความเป็นเลิศ ตอนที่ 150 : พัฒนาการการรับรู้

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


พัฒนาการการรับรู้

ความคิดที่เป็นรูปธรรม (Concrete) คือ “หลักหมุด” (Milestone) ของการรับรู้ (Cognitive) ที่ทำให้เด็กประถมต้นรู้จักคิดและลงมือปฏิบัติ ในขั้นตอน (Stage) นี้ เด็กอายุระหว่าง 7 ขวบ ถึง 12 ปี จะเริ่มต้นใช้ภาพในจินตนาการ (Mental image) และสัญลักษณ์ (Symbol) ระหว่างกระบวนการคิด และสามารถ “กลับปฏิบัติการ” (Reverse operation) ได้

ตัวอย่างเช่น กิจกรรมทางคณิตศาสตร์ เกี่ยวข้องกับการบวก (Addition) และการลบ (Subtraction) มากกว่า (>) และน้อยกว่า (<) การคูณ (Multiplication) การหาร (Division) และเท่ากับ (Equality) เด็กจะสามารถ “กลับปฏิบัติการ” [จากลบเป็นบวก และจากหารเป็นคูณ เป็นต้น] เมื่อเขาเข้าใจปฏิบัติการ

ดังนั้น ครูประถมศึกษาพึงใช้วัสดุจับต้องได้ (Concrete material) อาทิ แท่งไม้ (Rod) ลูกปัด (Bead) กระดุม (Button) และบล็อค (Block) เพื่อช่วยให้เด็กมองเห็นปฏิบัติการทางกายภาพ (Physical) กล่าวคือเป็นเครื่องมือช่วย (Aid) ทดแทนภาพในใจ (Mental representation)

เด็กที่เข้าใจปฏิบัติการเป็นรูปธรรม จะเริ่มพัฒนาความสามารถในการเข้าใจการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่ปรากฏทางกายภาพ (Physical appearance) ว่า ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนคุณสมบัติ (Quality) และปริมาณ (Quantity) เขายังสามารถ “กลับปฏิบัติการ” กระบวนการคิด (Thought process) โดยย้อนหลังกลับ (Back over) และ “ยกเลิก” (Undo) การกระทำในใจ (Mental action) ที่เพิ่งจะเสร็จสิ้น ปฏิบัติการในใจอย่างอื่นที่เด็กสามารถทำได้ในขั้นตอนนี้ ได้แก่

  • จับคู่ปฏิบัติการหนึ่งต่อหนึ่ง (One-to-one operation) – ซึ่งเป็นพื้นฐานของการนับ และการจับคู่วัตถุ (Matching objects) ปฏิบัติการรูปธรรมที่เด็กสามารถเรียนรู้จนช่ำชอง (Master) ตัวอย่างเช่น แจกไอแพด (iPad) แก่สมาชิกในทีมที่ทำงานร่วมกัน [คนละ 1 เครื่อง]
  • แยกประเภทของเหตุการณ์ และเวลา ตามที่เกิดขึ้น – ตัวอย่างเช่น เด็กในขั้นตอนปฏิบัติการรูปธรรม สามารถแยกแยะเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก่อนหรือหลังอาหารกลางวัน
  • แยกประเภทที่เกี่ยวข้องกับคุณสมบัติของการคูณ (Multiple property) – ซึ่งจะเกิดขึ้นเมื่อเด็กสามารถแยกแยะวัตถุบนพื้นฐานของคุณสมบัติมากกว่า 1 ข้อ อาทิ สีและขนาด รูปทรงและขนาด รูปทรงและสี เป็นต้น
  • การจัดลำดับ (Seriation) – ของผู้คน วัตถุ หรือเหตุการณ์ ตัวอย่างเช่น เด็กอาจพัฒนาภาพที่แสดงความสูงของเด็กในชั้นเรียน จากเตี้ยสุดไปยังสูงสุด

ตามทฤษฎีของเอริค เอริคสัน (Erik Erikson) กระบวนการพัฒนาการ (Developmental process) จากขั้นตอน “ก่อนปฏิบัติการ” (Pre-operational) ไปยังขั้นตอน “รูปธรรม” ดำเนินไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป (Gradual) และต่อเนื่อง (Continual) โดยเกิดขึ้นในช่วงเวลาหนึ่ง อันเป็นผลจากการบรรลุวุฒิภาวะ (Maturation) และประสบการณ์

พึงเข้าใจว่า ไม่มีแบบฝึกหัด (Exercise) ชุดใดๆ ที่จะทำให้เด็กสามารถไต่ขึ้นไปตาม “บันไดพัฒนาการ” (Developmental ladder) ได้โดยอัตโนมัติ แต่กิจกรรมที่ดำเนินตามความเหมาะสมของพัฒนาการ (Developmentally appropriate) จะนำไปสู่ความเข้าใจในแนวความคิด (Concept) อย่างถูกต้อง

แหล่งข้อมูล:

  1. Morrison, George S. (2014). Fundamentals of Early Childhood Education (7th Ed). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, Inc.
  2. Cognitive development - http://en.wikipedia.org/wiki/Cognitive_development [2015, October 11].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน