หน้าหลัก » บทความ » สอนลูกเรื่องการเรียงลำดับ (Teaching Children about ordering)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

สอนลูกเรื่องการเรียงลำดับ

สอนลูกเรื่องการเรียงลำดับ (Teaching Children about ordering) หมายถึง การจัดกิจกรรมเพื่อให้เด็กเกิดทักษะการเปรียบเทียบสิ่งของที่มากกว่า 2 สิ่งขึ้นไป แล้วจัดเรียงลักษณะต่างๆ เช่น ขนาด ความยาว สี และผิว หรือเรียงลำดับตามความสำคัญ และความแตกต่างที่เป็นพื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับจำนวน ทั้งนี้ในชีวิตประจำวันของเรา มีเรื่องที่ต้องจัดลำดับ หรือมีเหตุการณ์ที่แสดงการมาตามลำดับอยู่บ่อยครั้ง เช่น เมื่อตื่นนอนคนเราจะแปรงฟันก่อนที่จะไปรับประทานอาหาร บางคนอาจจะแปรงฟันแล้วจึงอาบน้ำต่อ ค่อยมารับประทานอาหาร การแต่งกายก็เป็นประสบการณ์ที่เด็กเรียงลำดับก่อน หลัง เช่น ใส่ถุงเท้าก่อนจึงมาสวมรองเท้า แล้วผูกเชือกหรือติดกระดุมรองเท้า เมื่อเด็กจะต้องเกี่ยวข้องกับเรื่องการเรียงลำดับ จึงเป็นเรื่องที่ควรจัดกิจกรรมส่งเสริมประสบการณ์ให้แก่เด็ก เพื่อเด็กจะสามารถนำไปใช้แก้ปัญหาในชีวิตประจำวันได้ และเป็นพื้นฐานการเรียนชั้นสูงต่อไป

การสอนเรื่องการเรียงลำดับสำคัญอย่างไร?

การส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์เป็นที่ตระหนักถึงความสำคัญร่วมกันว่า เป็นคุณลักษณะสำคัญของเด็กไทยในยุคปัจจุบันที่โลกต้องการผู้ที่มีความคิดใหม่ สามารถสร้างสรรค์นวัตกรรมให้ประชาคมโลกนำไปใช้ ผู้ที่มีความคิดใหม่ๆจะต้องรู้จักคิด รู้จักทำ กล้าที่จะคิดแตกต่างจากผู้อื่นแต่สิ่งเหล่านั้นจะต้องเป็นประโยชน์ เด็กที่จะมีลักษะของผู้คิดสร้างสรรค์มักจะได้รับการสนับสนุนจากผู้ใหญ่มาตั้งแต่เล็ก

การสอนเรื่องการเรียงลำดับ เป็นเรื่องหนึ่งที่สามารถส่งเสริมให้เด็กเกิดความคิดสร้างสรรค์ได้ เนื่องจากการเรียงลำดับที่เด็กแสดงออกจะตรวจสอบได้ถึงทักษะการเปรียบเทียบสิ่งของที่มากกว่า 2 สิ่งขึ้นไป แล้วจัดเรียงลักษณะต่างๆ เช่น

  • เรียงตามความยาว ที่จะต้องเรียงลำดับจากยาวไปสั้น หรือ สั้นไปยาว
  • เรียงตามความสูง เรียงลำดับสูงไปเตี้ย หรือจากเตี้ยไปสูง
  • เรียงตามขนาด เรียงจากขนาดใหญ่ไปเล็ก หรือเรียงจากเล็กไปใหญ่
  • เรียงตามน้ำหนัก เรียงจากน้ำหนักมากไปหาน้อย หรือเรียงจากน้ำหนักน้อยไปหามาก
  • เรียงตามปริมาณ เรียงจากปริมาณมากไปหาน้อย หรือเรียงจากปริมาณน้อยไปหามาก
  • เรียงตามสี เรียงจากสีอ่อนไปหาสีแก่ หรือเรียงจากสีแก่ไปหาสีอ่อน
  • เรียงตามเหตุการณ์ เรียงลำดับเหตุการณ์ในช่วงเวลาหนึ่ง เช่น เรียงตั้งแต่ ดวงอาทิตย์พ้นขอบฟ้าในเวลาเช้า จนพระอาทิตย์ตกดิน เรียงลำดับตั้งแต่เพาะเมล็ดพันธุ์พืช จนแตกใบอ่อน
  • เรียงตามวันภายในหนึ่งสัปดาห์ เดือน หรือปี

ดังนั้น การพัฒนาความคิดของเด็กจึงเป็นเรื่องสำคัญที่เด็กควรได้รับการสอน และฝึกฝนเพื่อเพิ่มความสามารถการคิดของเด็ก

การสอนเรื่องการเรียงลำดับมีประโยชน์ต่อเด็กอย่างไร?

การสอนเรื่องการเรียงลำดับจะเป็นการส่งเสริมให้เด็ก ดังนี้

  • เป็นผู้ที่ช่างคิด หรือคิดสร้างสรรค์ ลักษณะดังกล่าวเป็นสิ่งที่ดีที่ทำให้เด็กเป็นผู้ที่มีความกล้าคิดกล้าทำ เกิดความเชื่อมั่นในตนเอง เด็กปฐมวัยจะเริ่มจากคิดริเริ่มในรูปแบบง่ายๆ สนใจที่จะสร้างสรรค์สิ่งที่สวยงาม และจะเป็นพื้นฐานที่สร้างสิ่งใหม่ๆ สืบต่อไป
  • เป็นผู้ที่มีระเบียบในการจัดวางสิ่งของ และการทำงานอื่นๆ ต่อไป
  • เป็นผู้ที่มีความพร้อมสำหรับการเรียนรู้คณิตศาสตร์เบื้องต้น เด็กจะเกิดความคิดรวบยอด และมีทักษะเกี่ยวกับการเรียงลำดับ
  • เป็นผู้ที่ช่างสังเกตสิ่งที่เห็น เหตุการณ์ที่เกิดขึ้น อะไรมาก่อนมาหลัง
  • เป็นผู้ที่กล้าตัดสินใจ

จึงอาจจะกล่าวได้ว่า การจัดกิจกรรมการเรียงลำดับเป็นที่คาดหวังได้ว่าเด็กปฐมวัยจะได้รับการพัฒนาให้เป็นผู้มีคุณภาพได้อย่างดี

ครูสอนเรื่องการเรียงลำดับให้ลูกที่โรงเรียนอย่างไร?

ครูสอนเรื่องการเรียงลำดับให้ลูกที่โรงเรียนด้วยหลักการ ดังนี้

  • กิจกรรมการเรียงลำดับเป็นการฝึกฝนทักษะทางคณิตศาสตร์ให้แก่เด็กผ่านหน่วยการสอนเรื่องต่างๆ ที่จะทำให้เด็กเห็นความสัมพันธ์เพื่อที่จะเข้าใจ และเปรียบเทียบเกี่ยวกับขนาด ตำแหน่ง เวลา หรือเรียงลำดับตามความสำคัญ และความแตกต่างที่เป็นพื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับจำนวน
  • ให้ประสบการณ์ที่เป็นรูปธรรมแก่เด็กมากที่สุด ได้แก่การมีสื่อที่สัมผัสจับต้องได้ มีเหตุการณ์ตามสภาพจริงให้เด็กได้ร่วมปฏิบัติ เช่น จัดหาแท่งไม้ให้เด็กนำมาเรียงลำดับความยาวของแท่งไม้ การนำสิ่งของไปชั่งน้ำหนักเพื่อตรวจสอบก่อนเรียงสิ่งของตามน้ำหนักมากไปหาน้อย หรือน้อยไปหามาก
  • ฝึกให้เด็กเกิดทักษะในการจับคู่สิ่งที่เหมือนกันได้เสียก่อน ในระยะแรกของการสอนเรื่องเรียงลำดับ
  • เด็กควรจะได้รับการฝึกทักษะการเรียงลำดับ จากการใช้เกณฑ์เดียว อย่างใดอย่างหนึ่งในการเปรียบเทียบ โดยเฉพาะ เรื่องขนาด ส่วนเรื่อง สี รูปทรงให้คงที่ไว้เพื่อมิให้เด็กสับสน
  • ในระยะแรกเริ่มของการเรียนเรื่องเรียงลำดับ จัดให้เด็กเรียงสิ่งของไม่เกิน 5 ชิ้น
  • ใช้สื่ออุปกรณ์ที่หาง่าย ปลอดภัยสำหรับเด็ก

ในที่นี้จะเสนอตัวอย่างการฝึกทักษะการเรียงลำดับผ่านกิจกรรมหลักตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546 บางกิจกรรมในหน่วยการสอนต่างๆ เพื่อเป็นแนวทางสำหรับครู ดังนี้

กิจกรรมเคลื่อนไหวและจังหวะ ในหน่วยสัตว์เลี้ยง / สัตว์ปีก / หรือสัตว์ที่ฉันรู้จัก ฝึกให้เด็กคุ้นเคยกับตำแหน่งของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มีอยู่ จะใช้คำหรือจำนวนเพื่อบอกตำแหน่งของสิ่งนั้นที่อยู่ในแถว หรือในรายการได้ เช่น ให้เด็กเคลื่อนไหวและจังหวะพื้นฐานแล้วเคลื่อนไหว และจังหวะตามเสียงเพลง เช่น เป็ด ให้เด็กสวมที่คาดศีรษะภาพเป็ดว่ายน้ำ เด็กเข้าแถวเรียงตามลำดับที่ 1 (ลำดับแรก) ลำดับที่ 2 ลำดับที่ 3 ลำดับที่ 4 ลำดับที่ 5 เมื่อครูเคาะเครื่องดนตรีรัวเร็วๆ เป็ดหันหลังกลับ ลำดับที่ 1 จะกลายเป็นลำดับสุดท้าย ครูอาจจะนำไปใช้ในหน่วยยานพาหนะเปลี่ยนที่คาดศีรษะเป็นภาพรถสีต่างๆ หรือรถลักษณะต่างๆ ที่ขับไปมาในท้องถนน เช่น รถบัส รถเก๋ง รถมอเตอร์ไซค์ เป็นต้น

กิจกรรมเสริมประสบการณ์ ในหน่วยอาหารดีมีคุณค่า หน่วยไข่ หรือหน่วยขนม เล่นสนุกกับกิจกรรมปรุงอาหาร เพื่อฝึกจัดลำดับว่าใส่วัตถุดิบอะไรลงไปก่อน และเพื่อฝึกสามารถเรียงเหตุการณ์ก่อนหลังได้ เช่น การเจียวไข่ ผสมผักต่างๆ ที่ชอบ ลำดับแรกตอกไข่ใส่จาน ตักส่วนผสมที่เป็นผัก หรือเนื้อสัตว์ที่ชอบใส่ในชามไข่ ลำดับที่สาม เติมเครื่องปรุงรส (น้ำปลา หรือซีอิ้ว) ลำดับที่สี่ตีไข่ที่ส่วนผสมแล้วให้เข้ากัน กิจกรรมนี้เป็นการฝึกจัดลำดับ เมื่อตีไข่จนฟูได้ที่แล้ว การสอนเรียงลำดับเหตุการณ์คือจัดได้ว่าเหตุการณ์ที่เกิดก่อน หรือเหตุการณ์แรกคือการตีไข่ เหตุการณ์ที่สองคือตั้งกระทะให้ร้อน เหตุการณ์ที่สามคือใส่น้ำมันลงกระทะ รอให้น้ำมันร้อน เหตุการณ์ที่สี่คือเทไข่ที่ตีฟูแล้วลงกระทะ รอไข่สุกออกสีขาวนวล แข็งให้พลิกลับด้าน รอไข่สุกอีกด้าน เหตุการณ์ที่ห้าตักไข่สุกใส่จานพร้อมรับประทาน หรือการทำเบอร์เกอร์ เป็นเรื่องการสอนเรียงลำดับให้เด็กได้ดีทีเดียว เริ่มจากการจัดวางผัก เนื้อสัตว์ไว้ระหว่างขนมปังสองชิ้น การปฏิบัติผ่านสื่อของจริงบ่อยๆ จะช่วยให้เด็กคุ้นเคย และเลือกสิ่งที่เป็นนามธรรมได้ เช่น จำนวนที่อยู่ระหว่าง 5 กับ 8 คืออะไร คำตอบคือ 6 และ 7

หน่วยรุ้งกินน้ำเรียงลำดับสีรุ้ง ม่วง คราม น้ำเงิน เขียว เหลือง แสด แดง ซึ่งจะมีสีเรียงลำดับตามเดิมเสมอ ให้เด็กระบายสี หรือเลือกแถบกระดาษสีมาจัดวางให้เกิดเป็นสีรุ้งเด็กจะฝึกการสังเกตได้ดี

กิจกรรมสร้างสรรค์ หน่วยสีแสนสวย / หน่วยไม้ดอกไม้ประดับ / หน่วยของใช้ของเรา เป็นตัวอย่างหน่วยที่ครูนำมาจัดประสบการณ์ให้เด็กได้อย่างสนุกสนาน หน่วยสีแสนสวย ปั้นดินน้ำมันสีต่างๆ คลึงเป็นก้อนกลม หรือกดให้แป้งแบน แล้วให้แม่พิมพ์รูปต่างๆ กดแป้งสีเป็นชิ้นๆ นำมาวางเรียงลำดับ เช่น เขียว เหลือง แดง เขียว เหลือง แดง ต่อเป็นแถวยาว หรือวางเวียนไปมา บางครั้งเด็กที่โตแล้ว สามารถปั้นเป็นรูปร่างสิ่งต่างๆ ได้ เขาอาจจะปั้นเป็นผลไม้ ผัก นำมาจัดเรียงอย่างอิสระ เช่น ปั้นเป็นพริก แตงกวา ส้ม มะนาว หอมหัวใหญ่ หรืออาจจะใช้ลูกปัด หลอดกาแฟสีต่างๆ มาตัดเป็นท่อนๆ ให้เด็กร้อยตามสีที่กำหนด หรือร้อยอย่างอิสระ แล้วฝึกการใช้คำศัพท์ เช่น ลำดับที่หนึ่งสีแดง ลำดับที่สองสีขาว ลำดับที่สามสีเขียว นับต่อๆ ไปประมาณสิบลำดับ พอเหมาะสำหรับเด็กปฐมวัย หน่วยไม้ดอกไม้ประดับ จัดให้เด็กร้อยดอกไม้สลับใบไม้ เป็นลำดับ เช่น ลำดับที่ 1 ร้อยดอกบานบุรี ลำดับที่ 2 ร้อยใบเตย ลำดับที่ 3 ร้อยดอกบานบุรีอีกครั้ง และลำดับที่สี่ ร้อยใบเตย

กิจกรรมเสรี ที่มุมบล็อกเด็กเล่นบล็อกแท่งไม้อย่างอิสระ เด็กจะสังเกต และเกิดการเรียนรู้ได้ว่าการจัดวางตามลำดับก่อนหลังของบล็อกไม้จะเกิดอะไรขึ้น บล็อกไม้ที่ให้เด็กเล่นมีหลายลักษณะ และหลายขนาด เด็กๆ จะจัดวางแท่งไม้ตามความยาวของขนาด ในแนวนอน หรือแนวตั้งก็ได้

พ่อแม่ผู้ปกครองจะสอนลูกเรื่องการเรียงลำดับอย่างไร?

พ่อแม่ผู้ปกครองจะสอนเรื่องการเรียงลำดับให้ลูกที่บ้านด้วยการทำให้ดูสนทนาประกอบ โต้ตอบจากเหตุการณ์ในชีวิตประจำวันได้ทุกกิจกรรม ทุกเวลาตามความเหมาะสม เช่น

  • การใช้เหตุการณ์กิจวัตรประจำวัน สนทนาให้เด็กได้ยินคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง คือ ลำดับแรก ลำดับก่อน ถัดมา สุดท้าย ก่อนหลัง เหนือ ใต้ ระหว่าง เช่น
    • เราตื่นนอนลำดับแรกเราช่วยกันพับผ้า เก็บหมอน แล้วถัดไปเราไปแปรงฟัน
    • เราไปดูเมล็ดพันธุ์ที่เราเพาะ (ฝัง) ไว้ แล้วเกิดอะไรขึ้นในลำดับต่อมา
    • เมื่อครั้งแรกแม่ไก่ออกไข่ ต่อมาแม่ไก่กกไข่ กกอยู่หลายวันสุดท้ายแม่ไก่จะทำอย่างไรกับไข่ เราไปดูกัน เป็นต้น
  • ทุกๆ วันชวนลูกอ่านตัวเลขจากปฏิทิน เพื่ออ่านวันตามลำดับ เด็กเล็กๆ ให้สังเกตในหนึ่งสัปดาห์ สังเกตสีประจำวัน หากเด็กเริ่มโตขึ้นมีความรู้เรื่องดังกล่าวมากแล้ว พ่อแม่ขยายประสบการณ์ของลูกอ่านรายชื่อเดือนตามลำดับ ลำดับที่ ชื่อเดือน เป็นการสอนลำดับจำนวน
  • การสอนลำดับจำนวนผ่านการสังเกตนาฬิกา เลขอะไรมาก่อนหลังเป็นเวลาอะไร เช่น เลข 6 หน้าปัดนาฬิกา เป็นเวลา 6 นาฬิกา เช้ากว่า 8 นาฬิกา หรือเราพูดได้ว่า 8 นาฬิกาสายกว่า 6 นาฬิกา
  • การสอนลำดับจำนวนผ่านการอ่านหนังสือ ทุกครั้งที่อ่านหนังสือให้ลูกสังเกตเลขหน้าที่ของหนังสือ เลขที่หน้า 5 จะมาก่อนเลขที่ 6
  • สมาชิกในครอบครัว มีความสูงต่ำไม่เท่ากัน พ่อกับแม่ยืนเปรียบเทียบกัน พ่อสูงกว่าแม่ และเมื่อแม่ยืนเปรียบเทียบกับลูก แม่สูงกว่า ดังนั้นพ่อสูงที่สุด ถัดมาลำดับที่สองคือ แม่ และลูกสูงเป็นลำดับสุดท้าย
  • ในวันที่ครอบครัวไปซื้ออาหารสด หรืออาหารแห้งที่ใด มีการชั่งน้ำหนักวัตถุเหล่านั้น ลองจัดสถานการณ์ซื้อสินค้าชนิดเดียวกัน แต่ปริมาณต่างกันแยกถุงชั่งให้โอกาสเด็กได้เห็นวิธีการชั่ง จดบันทึกน้ำหนัก เช่น ชั่งมันฝรั่ง 2 ถุง (อาจจะถุงละ 1 ผล ที่มีขนาดเล็ก และใหญ่ต่างกัน น้ำหนักมากน้อยต่างกัน)
  • ถุงบรรจุภัณฑ์ที่ครอบครัวได้มาจากการซื้อของใช้ เป็นสื่อการสอนได้ดี ให้นำมาเรียงขนาดจากใหญ่ไปหาเล็ก หรือเล็กไปหาใหญ่
  • เสื้อผ้า ของใช้ในครอบครัว มาใช้ฝึกเรียนปนเล่น เช่น เสื้อ กางเกง ถุงเท้า รองเท้า เนคไทของคุณพ่อ กระเป๋าของคุณแม่ เมื่อซักผ้าแล้ว ลูกๆ ช่วยเก็บ เสื้อแล้วลองนำเสื้อของทุกคน อย่างละตัวมาเปรียบเทียบขนาดกัน เสื้อตัวไหนของใครใหญ่ที่สุด รองลงมาของใคร และของใคร ขนาดเล็กที่สุด นอกจากเสื้อแล้ว ของใช้อื่นๆ นำมาใช้ฝึกได้ เช่น จานใส่อาหาร ขวดใส่เครื่องปรุงรส กล่องกระดาษทิชชู่ หมอนหนุนนอน ผ้าห่ม ขนาดเตียง ปริมาณข้าวในจานของเด็กเปรียบเทียบกับของผู้ใหญ่
  • เล่านิทานที่มีเรื่องราวแสดงขนาด นิทานที่เด็กชอบคือ เรื่องลูกหมีสามตัว ในเรื่องแสดงขนาด และนิทานทุกเรื่องให้เด็กเรียงลำดับเหตุการณ์ได้
  • เมื่อเด็กแต่งตัวการสอนลำดับการแต่งกาย อะไรก่อนหลัง (สวมกางเกงใน เสื้อชั้นใน กางเกง / กระโปรง กลัดกระดุม / ติดตะขอ / รูดซิป สวมเสื้อ ติดกระดุม หวีผม สวมถุงเท้า รองเท้า) หรือกลัดกระดุมเมล็ดบน เป็นลำดับแรกถัดมาเม็ดที่ 2 3 4

กิจกรรมที่นำเสนอมาเป็นตัวอย่างนี้ เป็นแนวทางสำหรับพ่อแม่สิ่งสำคัญพ่อแม่จะเข้าใจถึงบทบาทของตนที่จะจัดสภาพสังคมให้ประสบการณ์สำหรับเด็กมีประสิทธิภาพสูงสุด

เกร็ดความรู้เพื่อครู

อุปกรณ์การสอนคณิตศาสตร์ที่น่าสนใจที่ครูสามารถนำมาใช้จัดกิจกรรมสอนเรื่องเรียงลำดับ คือ อุปกรณ์สำเร็จของมอนเตสซอรี่ เช่น ชุดทรงกระบอกมีจุก เป็นท่อนไม้ที่เจาะรูสำหรับบรรจุทรงกระบอก มีความแตกต่างกันในเรื่องความสูง หอคอยสีชมพูประกอบด้วยลูกบาศก์ 10 ท่อน มีความแตกต่างกันตั้งแต่ 1 เซนติเมตร ถึง 10 เซนติเมตร เด็กๆ สามารถต่อเรียงตามลำดับ ชุดแขนงไม้สีแดงประกอบด้วยแขนงไม้ 10 แท่งที่เพิ่มความยาวจาก 10 - 100 เซนติเมตร หรือแผ่นไม้ประมาณน้ำหนัก เด็กจะปฏิบัติการประมาณน้ำหนักจากแผ่นไม้ที่หนักแตกต่างกัน

บรรณานุกรม

  1. คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). คู่มือหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. (สำหรับเด็กอายุ 3 -5 ปี). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  2. จีรพันธุ์ พูลพัฒน์ (2540) . การสอนแบบมอนเตสซอรี่ : จากทฤษฏีสู่แนวทางนำไปปฏิบัติ, กรุงทำมหานคร : เดอะมาสเตอร์กรุ๊ป แมเนจเมนท์.
  3. เพ็ญจันทร์ เงียบประเสริฐ (2542). คณิตศาสตร์สำหรับเด็กปฐมวัย. ภูเก็ต : สถาบันราชภัฏภูเก็ต.
  4. วัฒนาพร ระงับทุกข์ (2542). แผนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง. กรุงเทพมหานคร.
  5. ศึกษาธิการ, กระทรวง (2546). หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. กรุงเทพมหานคร : คุรุสภาลาดพร้าว.
  6. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (2551). แนวทางการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ปฐมวัย ตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย 2546. กรุงเทพมหานคร: สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
  7. Kirsteen Roger. ศุภวิทย์ สายวิวัฒน์ แปล (2556). พจนานุกรมภาพคณิตศาสตร์สำหรับเด็ก. กรุงเทพมหานคร : นานมี บุ๊ค

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน