หน้าหลัก » บทความ » สอนลูกเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลข (Teaching children about Number, Counting and Numeral)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

สอนลูกเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลข

การสอนลูกเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลข (Teaching children about Number, Counting and Numeral) หมายถึง การจัดกิจกรรมเพื่อให้เด็กเกิดความรู้ความเข้าใจเรื่องจำนวน ซึ่งหมายถึง ลักษณะที่แสดงปริมาณของสิ่งต่างๆ จำนวนทั่วๆ ไปเป็นนามธรรม มีรูปร่าง ขนาด หรือลักษณะใดๆ ที่สามารถจับต้อง หรือมองเห็นได้ ให้เด็กรู้จักการนับ หมายถึง วิธีการที่ใช้เพื่อบอกจำนวน และให้เด็กรู้จักตัวเลข หมายถึง สัญลักษณ์ที่เขียนขึ้นมาแทนจำนวน เพื่อใช้ในการสื่อความเข้าใจ ด้วยความคาดหวังว่า เด็กจะสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ และการที่เด็กปฐมวัยได้รับการฝึกฝนเรื่องเหล่านี้จะเป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนระดับต่อไป การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนเรื่อง จำนวน การนับ และตัวเลข จึงเป็นเรื่องสำคัญ และกำหนดไว้ในกรอบมาตรฐานการเรียนรู้คณิตศาสตร์ ของสถาบันส่งเสริมการสอนคณิตศาสตร์และเทคโนโลยี สาระที่ 1 จำนวนและการดำเนินการ มาตรฐาน ค.ป. 1.1: เข้าใจถึงความหลากหลายของการแสดงจำนวนและการใช้จำนวนในชีวิตจริง สาระการเรียนรู้เรื่องจำนวน ได้แก่ เรื่องการใช้จำนวนบอกปริมาณที่ได้จากการนับ การอ่านตัวเลขฮินดูอารบิกและตัวเลขไทย การเขียนตัวเลขฮินดูอารบิกแสดงจำนวน การเปรียบเทียบจำนวน การเรียงลำดับจำนวน ดังนั้นการจัดกิจกรรมการสอนเรื่อง จำนวน การนับ และตัวเลขให้แก่เด็กปฐมวัย จึงเป็นเรื่องที่พ่อแม่และครูควรให้ความสนใจอย่างยิ่ง

การสอนเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลขสำคัญอย่างไร?

  • เรื่องของจำนวนจะต้องเป็นเรื่องแรกของการเรียนคณิตศาสตร์ เมื่อเด็กเรียนเรื่องจำนวนอย่างเข้าใจ จะทำให้เด็กเกิดความรู้สึกว่า การเรียนมิใช่เรื่องยาก เขาสามารถประสบความสำเร็จได้ ส่งผลให้เด็กมีทัศนคติที่ดีต่อการเรียน
  • ทั้งตัวเลขและการนับ เป็นกิจกรรมที่นำไปสู่การเรียนรู้สัญลักษณ์ของจำนวน อย่างมีความหมายต่อตัวเด็กเอง
  • จำนวน ตัวเลข และการนับ เป็นภาษาคณิตศาสตร์ที่ต้องใช้ในชีวิตประจำวัน

การสอนเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลขมีประโยชน์ต่อเด็กอย่างไร?

  • เด็กจะบอกชื่อจำนวนนับ และใช้ตัวเลขได้ถูกต้อง
  • เด็กจะเปรียบเทียบจำนวนได้ถูกต้องว่า จำนวนใดมากกว่า น้อยกว่า เท่ากัน หรือไม่เท่ากัน
  • เด็กจะจัดลำดับจำนวนจากมากไปหาน้อย และจากน้อยไปหามาก ได้ถูกต้องทั้งสองวิธี
  • เด็กจะคิดสัญลักษณ์แทนจำนวน และเขียนสัญลักษณ์มาตรฐานได้ทั้งแบบอารบิก และแบบไทย
  • เด็กจะแสดงวิธีนับได้

ครูสอนเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลขให้ลูกที่โรงเรียนอย่างไร?

ครูสอนเรื่อง จำนวน ตัวเลข และการนับให้ลูกที่โรงเรียน ด้วยการบูรณาการในหน่วยการสอนที่กำหนดไว้ในหลักสูตรสถานศึกษา ด้วยการใช้หลักการสอน และกิจกรรมแต่ละเรื่องดังนี้

กิจกรรมเสริมประสบการณ์ ครูสอนเรื่องจำนวน โดยใช้สิ่งของใกล้ตัว ได้แก่ แก้วน้ำ กระเป๋า ผ้ากันเปื้อน มาใช้แสดง เช่น ครูแสดงจำนวนแก้วน้ำ 2 ใบ และออกเสียงคำว่า สอง แล้วเปลี่ยนของใช้ชนิดอื่นๆ ให้หลากหลาย ได้แก่ แก้วน้ำ 2 ใบ กระเป๋า 2 ใบ ผ้ากันเปื้อน 2 ผืน หรือสนทนากับเด็กโดยใช้คำว่า หนึ่ง สอง สาม ... (ชื่อจำนวน) และให้เด็กเขียน หรืออ่านเมื่อเด็กพร้อมที่จะปฏิบัติ แล้วให้เด็กเปรียบเทียบจำนวนที่เรียนใหม่ กับจำนวนเก่าที่เรียนมาแล้ว บอกสัญลักษณ์มาตรฐาน คือ ตัวเลขอารบิก (เขียน 2) หรือตัวเลขไทย (เขียน ๒) ตัวเลขเป็นสัญลักษณ์ที่ใช้แทนจำนวน เมื่อสอนเรื่องจำนวนจึงต้องสอนเรื่องตัวเลขไปพร้อมกัน การสอนเรื่องตัวเลขจะมี 3 ลักษณะ คือ

  • ใช้ตัวเลขบอกปริมาณสิ่งของ เช่น กระเป๋านักเรียน 5 ใบ
  • ใช้ตัวเลขบอกลำดับหรือตำแหน่งของจำนวน เช่น กระเป๋าใบที่ 5
  • ใช้ตัวเลขเป็นชื่อของสิ่งต่างๆ เช่น หมายเลขโทรศัพท์ หมายเลขที่บ้าน ซึ่งหมายเลขเหล่านี้ไม่เกี่ยวกับจำนวน

กิจกรรมสร้างสรรค์ เด็กวาดภาพ ตัดปะกระดาษ หรือพับกระดาษ เพื่อฝึกฝนและทบทวนเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลข ภาพที่ถ่ายทอดความคิดก็เป็นเครื่องใช้ ได้แก่ หมวก เสื้อ กระเป๋า แก้วน้ำ โดยแสดงจำนวน (เท่ากับสอง) ของเครื่องใช้เหล่านั้นจากผลงานที่เด็กๆ ทำ เด็กตรวจสอบความถูกต้องโดยการเปรียบเทียบกับภาพจำนวน (เท่ากับสอง) ของครู หากไม่ถูกต้องให้แก้ไข แล้วนำไปจัดแสดง หรือระบายสีตัวเลข 1 2 3 4 ที่ภาพให้สวยงาม

กิจกรรมเสรี ที่มุมหนังสือ เด็กได้อ่านหนังสือภาพประกอบ สัญลักษณ์ ตัวเลขอารบิก ตัวเลขไทย เครื่องหมายที่แสดงความสัมพันธ์ เท่ากับ มากกว่า และน้อยกว่า

กิจกรรมเลื่อนไหวและจังหวะ ร้องเพลงและเคลื่อนไหวตามคำคล้องจอง นับ นับ (บุบผา เรืองรอง ผู้แต่ง)
กระเป๋านี้มีกี่ใบ ฉันนับไป หนึ่ง สอง สาม นับเรียงลำดับไม่ข้าม นับได้สาม นับได้สาม
หรือหากจะสอนจำนวนนับ สี่ ก็ท่องคำคล้องจองเป็นจังหวะว่า กระเป๋านี้มีกี่ใบ ฉันนับไป หนึ่ง สอง สาม สี่ นับเรียงลำดับให้ดี นับได้ สี่ นับได้สี่ การสอนนับแบบนี้ ฝึกจนเด็กจำแม่นได้ว่าจำนวนที่นับ หรือท่องชื่อออกมาจนถึงสิ่งของชิ้นสุดท้าย คือจำนวนสิ่งของทั้งหมดนั่นเอง

กิจกรรมกลางแจ้ง การเล่นที่ฝึกการนับจำนวนมากำหนดกติกาการเล่น ตั้งแต่แบ่งผู้เล่นเป็นทีมๆ ละกี่คน นับจำนวนผู้เล่นให้มีจำนวนเท่ากัน เข้าแถวเรียงลำดับ ให้ผู้เล่นทีมหนึ่งเป็นสิ่งของที่ครูกำหนด เช่น เป็นแก้วน้ำ กระเป๋า ดินสอสี อย่างใดอย่างหนึ่ง อีกทีมหนึ่งเป็นผู้ไล่จับสิ่งของ เมื่อได้ยินสัญญาณเป่านกหวีดจากครู ทีมสิ่งของต้องวิ่งหนี แต่ให้อยู่ในเขตที่ครูตกลง ทีมไล่จับให้แตะตัวเพื่อน แตะได้ให้นั่งลง จนได้ยินเสียงนกหวีดจากครูอีกครั้งให้หยุดวิ่ง นำเพื่อนที่เป็นสิ่งของมานั่งเรียงกัน แล้วนับจำนวนว่ามีกี่คน เน้นว่าแต่ละคนนับชื่อจำนวนเพียงครั้งเดียว เมื่อเล่นผ่านไป 1 รอบแล้ว ให้ผลัดกันเป็นทีมไล่กับทีมสิ่งของ ทีมใดจับสิ่งของได้จำนวนมากกว่า เมื่อเปรียบเทียบแล้ว ให้ทีมนั้นชนะ

พ่อแม่ผู้ปกครองจะสอนลูกเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลขอย่างไร?

  • ชี้ชวนและอ่านชื่อตัวเลขที่อยู่รอบตัว และเกี่ยวข้องกับลูก หรือคนในครอบครัวให้ลูกฟัง พร้อมอ่านตามเช่น อ่านบ้านเลขที่ที่อยู่ อ่านหมายเลขทะเบียนรถที่พ่อแม่ขับ หรือหมายเลขรถที่รับส่งนักเรียน ปีที่เด็กเกิด เป็นต้น
  • เมื่อไปอ่านหนังสือ ชี้ให้ลูกเห็นตัวเลขที่ปรากฏอยู่ อาจจะเป็นเลขหน้าที่ 1 - 16 ลองให้ลูกอ่านออกเสียงตามพ่อแม่จะพบว่าชื่อตัวเลข หนึ่งถึงสิบหก เป็นจำนวนนับ และตัวเลขบอกปริมาณหน้ากระดาษของหนังสือ
  • สถานที่แทบทุกแห่งมีเรื่องจำนวนให้ เด็กฝึกได้ เช่น ห้างสรรพสินค้า โรงพยาบาล อาคารที่อยู่อาศัยแบบคอนโด อาคารห้องชุด โรงแรม ท่าอากาศยาน การเดินขึ้นลงบันได ลงนับเรียงลำดับ 1-5 หรือ 1-10 หรือ ใช้ลิฟต์เลื่อนไปชั้นที่ต่างๆ พ่อแม่กดหมายเลขชั้นที่จะไป เมื่อถึงชั้นนั้นๆ สัญลักษณ์เลขจะแสดงที่ลิฟต์
  • ลองนับจำนวนของสมาชิกในครอบครัว จำนวนสัตว์เลี้ยง ต้นไม้ ดอกไม้ ของใช้ต่างๆ เป็นสื่อของจริงที่นำมาฝึกให้ลูกได้ เพียงแต่พ่อแม่จะต้องค่อยๆ สอนจากง่ายไปหายาก ให้สังเกตว่าลูกเข้าใจแต่ละเรื่องแล้วจึงเพิ่มประสบการณ์ใหม่ให้ลูก
  • จัดบรรยากาศของบ้าน มี ตัวเลข ให้เห็น และใช้อย่างมีความหมาย เช่น ติดหมายเลขที่บ้าน และฝึกลูกอ่านพร้อมชี้ชื่อตัวเลขนั้นๆไปด้วย นาฬิกามีตัวเลข เวลาจะหมุนเวียนเปลี่ยนเป็น เช้า เที่ยง บ่าย เย็น อ่านจากตัวเลขที่เข็มนาฬิกาชี้บอก ฝาผนังในมุมบ้านที่เหมาะ ลองให้ลูกติดตัวเลขที่สนใจพร้อมจำนวนภาพที่วาด หรือตัดจากหนังสือพิมพ์ที่ไม่อ่านแล้ว เป็นต้น
  • เล่นนับอวัยวะในร่างกายของเรา ประกอบคำร้องเล่นเป็นคำถาม เช่น
    อะไรบ้างหนอที่เรามีจำนวนหนึ่ง นับหัว 1 หัว ใบหน้า 1 หน้า จมูก 1 จมูก ปาก 1 ปาก ลำตัว 1 ตัว
    อะไรบ้างหนอที่เรามีจำนวนสอง นับตาเรามี 2 สอง หูเรามี 2 หู จมูกเรามี 2 รู มือเรามี 2 มือ ขาเรามี 2 ขา เท้าเรามี 2 เท้า
    อะไรบ้างหนอที่เรามีจำนวนห้า นับนิ้วมือข้างนี้ (ขวา) เรานับได้ 5 นิ้ว นับนิ้วมือข้างนี้ (ซ้าย) เรานับได้ 5 นิ้ว เรานับนิ้วเท้าข้างนี้ (ขวา) ได้ 5 นิ้ว เรานับนิ้วเท้าข้างนี้ (ซ้าย) ได้ 5 นิ้ว
  • ร้องเพลงประกอบการนับ จำนวน และทำท่าทางประกอบ ให้ลูกเล่นไปด้วย เช่น
    เพลง นี่...ของฉัน (ไม่ทราบชื่อผู้แต่ง)
    ตาของฉันนั้นมีสองตา มีสองตา มีสองตา ตาของฉันนั้นมีสองตา เอาไว้ดูดีดี
    หูของฉันนั้นมีสองหู มีสองหู มีสองหู หูของฉันนั้นมีสองหู เอาไว้ฟังดีด
    มือของฉันนั้นมีสองมือ มีสองมือ มีสองมือ มือของฉันนั้นมีสองมือ เอาไว้ทำดีดี
    ขาของฉันนั้นมีสองขา มีสองขา มีสองขา ขาของฉันนั้นมีสองขา เอาไว้เดินดีดี
  • เล่านิทานที่มีเรื่องจำนวน ตัวเลข และการนับให้ลูกฟัง เช่น เรื่องลูกหมูสาม เรื่องมดสิบตัว เรื่องลูกแพะทั้งเจ็ด เรื่องสโนไวท์กับคนแคระทั้งเจ็ด เรื่องนางสิบสอง เรื่องชายคนตัดฟืนกับขวานทอง เรื่องตัวเลขทำอะไร เป็นต้น นิทานที่วางจำหน่ายในร้านหนังสือมีอีกจำนวนมากที่ไม่ได้กล่าวในที่นี้ หากพ่อแม่ไปร้านค้าและที่แผนกหนังสือเด็ก เขาจะจำแนกเป็นหมวดหมู่ การเลือกซื้อเฉพาะเรื่องเกี่ยวกับ จำนวน การนับ และตัวเลข มีหนังสือหลายแบบให้เลือก ทั้งหนังสือภาพประกอบ แผ่นเล่นเกม หรือหนังสือนิทาน
  • ฝึกให้ลูกเขียน และอ่านจากการเล่น เช่น ลากเส้นผ่านจุดตัวเลข จะได้ภาพใหม่เป็นสิ่งของ คน สัตว์ และอื่นๆ ให้ระบายสีภาพตามจำนวนที่กำหนด (1-20) ตัดภาพจากแผ่นปลิวโฆษณาสินค้า และเขียนตัวเลข นับจำนวนภาพต่างๆ แล้วเขียนตัวเลข เขียนตัวเลขจากเส้นจุดปะ ทั้งเลขไทย และเลขอารบิก การลากเส้น การระบายสี การปั้น จากการเล่นงานศิลปะต่างๆ นอกจากจะช่วยให้เด็กเพลิดเพลินแล้ว ยังเป็นวิธีการฝึกให้เด็กได้ใช้กล้ามเนื้อมือ และอุปกรณ์การเขียน
  • เล่นเกมง่ายๆ กับลูกที่มีเรื่องจำนวน การนับ และตัวเลข เช่น นำของเล่นที่มีอยู่ หรือของใช้ชิ้นเล็กพอหยิบมาได้ นำของเล่นวางบนเสื่อ หรือกระดาษแผ่นใหญ่ แล้วใช้เชือกขดล้อมสิ่งของตามจำนวนที่สั่ง เช่น จำนวน 5 ชวน ลูกขดเชือกล้อม กระป๋องแป้ง หวี แปรง โบว์ และยาสีฟัน เมื่อตรวจสอบด้วยการนับ 1 2 3 4 5 ครบห้าชิ้น คือถูกต้อง จะได้คะแนนขีดไว้ 1 แต้ม แล้วผลัดให้ผู้เล่นคนอื่นเล่นเช่นนี้ อาจจะเป็นพ่อ แม่ หรือคนอื่นๆ หมุนเวียนเล่นกันหลายรอบ เพื่อนำคะแนนที่แต่ละคนได้แต่ละรอบมารวมกันแล้ว นำมาเปรียบเทียบกัน ใครได้คะแนนสูงสุด หรือจำนวนมาก (เพราะทำถูกหลายรอบ) จะเป็นผู้ชนะ

กิจกรรมการส่งเสริมเรียนรู้เรื่องจำนวน การนับ และตัวเลข เป็นกิจกรรมที่ทำได้ทุกวัน สอดแทรกในชีวิตประจำวัน เด็กจะได้รับการฝึกซ้ำๆ และต่อยอดเพิ่มพูนประสบการณ์ตามความสามารถของเด็ก เด็กจะเกิดทักษะทางคณิตศาสตร์เรื่อง จำนวน การนับ และตัวเลขได้อย่างดี

เกร็ดความรู้เพื่อครู

เด็กปฐมวัยจะท่อง และเขียนตัวเลขได้ก่อนที่จะเข้าใจความหมายอย่างถูกต้อง เด็กจะรู้สึกสนุกสนานกับการท่องชื่อตัวเลข แต่อาจยังไม่เข้าใจความสัมพันธ์ของตัวเลขกับจำนวน การจัดกิจกรรมจึงต้องอาศัยสื่อที่เป็นของจริง และให้เด็กปฏิบัติจริงผ่านการเล่นที่มีความสุข สนับสนุนให้เด็กคิดหาคำตอบเอง แต่ครูจะต้องเป็นผู้สังเกตที่ดี ว่าเด็กมีความสนใจและพร้อมที่จะเรียนรู้หรือไม่

บรรณานุกรม

  1. คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). คู่มือหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. (สำหรับเด็กอายุ 3-5 ปี). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  2. ชีวัน วิสาสะ. (2542). ตัวเลขทำอะไร. กรุงเทพมหานคร: แพรวเพื่อนเด็ก.
  3. ชีวัน วิสาละ. (2552) มดสิบตัว. กรุงเทพมหานคร: แพรวเพื่อนเด็ก.
  4. นิตยา ประพฤติกิจ. (2537). คณิตศาสตร์สำหรับเด็กปฐมวัย. เพชรบุรี: วิทยาลัยครูเพชรบุรี.
  5. เพ็ญจันทร์ เงียบประเสริฐ. (2542). คณิตศาสตร์สำหรับเด็กปฐมวัย. ภูเก็ต: สถาบันราชภัฏภูเก็ต.
  6. กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. กรุงเทพมหานคร: คุรุสภาลาดพร้าว.
  7. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2551). กรอบมาตรฐานการเรียนรู้คณิตศาสตร์ปฐมวัย ตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย 2546. กรุงเทพมหานคร: สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
  8. Kirsteen Roger, ศุภวิทย์ สายวิวัฒน์ แปล. (2556) . พจนานุกรมภาพคณิตศาสตร์สำหรับเด็ก. กรุงเทพมหานคร: นานมี บุ๊ค.
  9. Copeland, Richard W. (1979). How Children Learn Mathematics: Teaching Implications of Piaget's Research. New York: The Macmillan Company.

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน