หน้าหลัก » บทความ » สอนลูกเรื่องทราย (Teaching Children about Sand)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

การสอนลูกเรื่องทราย (Teaching Children about Sand) หมายถึง การจัดกิจกรรมให้เด็กปฐมวัยได้เรียนรู้คุณสมบัติของทรายว่า มีลักษณะเป็นเศษหินที่มีลักษณะร่วนซุย ไม่เกาะตัวกัน มีตั้งแต่ขนาดเล็กที่สุด มีชื่อเรียกต่างๆ ได้แก่ ทรายขี้เป็ดทรายละ เอียด จนขนาดใหญ่ที่เราเรียกว่าก้อนกรวด ทรายที่เกาะตัวจำนวนมากอยู่ตามธรรมชาติบริเวณเดียวกับทะเล คือชายหาด เป็นที่อยู่อาศัยของสิ่งที่มีชีวิตคือพืช และสัตว์ เป็นแหล่งอาหาร เป็นที่วางไข่ของสัตว์บางประเภท สำหรับคนเราได้ประโยชน์จากทรายหลากหลาย โดยเฉพาะเด็กปฐมวัยใช้ทรายเป็นสื่อการเรียนรู้ได้อย่างน่าสนใจ

การสอนเรื่องทรายสำคัญอย่างไร?

ทรายเป็นสิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และอยู่ทั่วไปใกล้ๆตัวเรา แต่จะมีลักษณะแตกต่างกันไปตามสภาพแวดล้อมแต่ละแห่ง เช่น

  • ทรายบก เป็นทรายที่เกิดจากการแตกตัวของหินทราย และฝังตัวในดิน ซึ่งมาจากซากพืช ซากสัตว์ หรือเป็นทรายที่มาจากทะเลทราย
  • อีกชนิดคือทรายแม่น้ำ จะอยู่บริเวณที่ราบลุ่มของแม่น้ำ เกิดจากกระแสน้ำพัดพามาตกตะกอนบริเวณที่ราบลุ่ม

มนุษย์ได้ใช้ทรายให้เกิดประโยชน์ในชีวิตประจำวัน เด็กจึงควรเรียนรู้สิ่งที่อยู่ใกล้ตัว เพราะเป็นเรื่องที่เด็กสามารถที่จะเข้าใจได้อย่างรวดเร็ว และเมื่อทรายเป็นของธรรมชาติ เด็กจึงต้องเรียนรู้ถึงลักษณะความเป็นธรรมชาติของทรายเป็นพื้นฐานของความรู้ และการนำทรายมาใช้ประโยชน์ต่างๆ สิ่งสำคัญเด็กควรเรียนถึงคุณค่าของสิ่งนั้น เพื่อจะได้ร่วมกันรักษาเก็บไว้ใช้ให้คุ้มค่าสืบต่อไป

การสอนเรื่องทรายมีประโยชน์ต่อเด็กอย่างไร?

การสอนเรื่องทรายมีประโยชน์ต่อเด็กดังนี้

  • เด็กจะได้ประสบการณ์สิ่งที่เป็นธรรมชาติอีกชนิดหนึ่งคือ ทราย ได้รู้จักทรายที่เป็นรูปธรรม มีเนื้อหาสาระที่เด็กปฐมวัยควรเรียนรู้ ได้แก่ รูปร่าง ลักษณะ สี ประเภท แหล่งที่มีทราย ประโยชน์และโทษของทราย เรื่องราวดังกล่าวเป็นสา ระความรู้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ที่ได้จากธรรมชาติรอบตัว เด็กได้ค้นพบข้อเท็จจริงที่เห็นในชีวิตประจำวัน
  • เด็กได้ใช้ประสาทสัมผัส ตา หู จมูก
    • ตาได้เห็นรูปร่างลักษณะ สี ขนาด
    • หูได้ยินวัตถุที่เป็นทรายกระทบวัตถุต่างๆ จะมีเสียงแตกต่างกัน เช่น การนำทรายแห้ง กับทรายเปียกใส่กระป๋องเขย่าจะมีเสียงแตกต่างกัน แสดงถึงคุณลักษณะของทราย
    • จมูก ได้กลิ่นทราย
  • เด็กได้คำศัพท์ที่ใช้เรียกสิ่งหนึ่งที่เป็นธรรมชาติ คือ ทราย และคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับทราย เช่น ทรายเปียก ทรายแห้ง เม็ดทราย ดินทราย ก่อกองทราย ตัก/ตวงทราย ผสมทราย เล่นทรายฯลฯ
  • เด็กได้ใช้หาดทรายเป็นที่เล่นและเป็นของเล่น เด็กๆส่วนมากชอบแล่นทรายเปียกๆที่ชายหาด เล่นตามจินตนาการด้วยการใช้ทรายเป็นอุปกรณ์ ทรายจะเป็นอุปกรณ์การเล่นประเภทปลายเปิด คือสามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบการเล่นได้หลายหลาย ต่างจากของเล่นสำเร็จรูป ที่ออกแบบมาเช่นไรจะคงรูปเช่นนั้นแบบเดียว เมื่อเด็กเล่นจะรู้สึกเบื่อ และไม่ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์แก่เด็ก เมื่อเด็กเล่นทราย เด็กมักจะก่อกองทราย และคิดสมมติว่าทรายคือสิ่งต่างๆ เช่น ภูเขา ปราสาทในเทพนิยาย อาคารสูง/คอนโดที่อยู่อาศัย ยักษ์ตัวใหญ่ รถ หรือ รถไฟ ขนมเค้ก ขนมโดนัท ขนมหม้อแกง เป็นต้น
  • เด็กจะรู้สึกร่าเริงเบิกบานกับการได้สัมผัสสิ่งที่เป็นธรรมชาติเสมอ การได้สำรวจสิ่งต่างๆที่อยู่รอบตัว จะช่วยตอบ สนองความต้องการของจิตใจ รู้สึกเป็นอิสระ จิตใจที่เป็นสุข ย่อมพัฒนาต่อไป
  • เด็กได้เห็นคุณค่าของธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้เห็นความสัมพันธ์ของสรรพสิ่งที่เกี่ยวกับทราย เช่น เด็กๆได้วิ่งเล่นบนหาดทราย เล่นก่อกองทราย เล่นขีดเขียนภาพ เก็บเปลือกหอย ดูปูขุดรูเป็นที่อยู่อาศัย ฯลฯ ชายหาดจึงเป็นแหล่งท่อง เที่ยวที่ทุกคนชอบ มีสัตว์น้ำหลายชนิดอาศัยที่ชายหาดมากมาย เช่น ปูลม หอยเสียบ ฯ คนเรานำทรายมาใช้เป็นประโยชน์ในชีวิตประจำวัน เช่น ใช้ผสมปูน หิน ก่อสร้างเป็นบ้านเรือน หรือของใช้ เด็กใช้ทรายเป็นของเล่น เป็นต้น

ครูสอนเรื่องทรายให้ลูกที่โรงเรียนอย่างไร?

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่องทรายให้แก่เด็กปฐมวัย นับได้ว่าครูได้จัดให้เด็กได้เรียนวิทยาศาสตร์ ในสาระธรรมชาติรอบ ตัว ตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546 และเป็นสาระหลักสำหรับเด็กปฐมวัยในการเรียนวิทยาศาสตร์ ซึ่งเด็กจะต้องใช้ทักษะพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ ได้แก่ ทักษะการสังเกต การจำแนก การสื่อความหมาย และการลงความเห็น ครูสา มารถวางแผนการจัดประสบการณ์ในกิจกรรมดังนี้

  • กิจกรรมกลางแจ้ง เป็นกิจกรรที่นำเด็กออกมาเรียนนอกห้องเรียน เพื่อให้เด็กได้สัมผัสแสงแดด และอากาศ มุ่งเน้นให้เด็กได้ออกกำลังกายจากการเล่นที่มีกฎระเบียบ สร้างความมีวินัยในหมู่คณะให้แก่เด็ก ผ่านการเล่นหลายรูปแบบ ได้แก่ การเล่นอิสระ การเล่นเครื่องเล่นสนาม การเล่นเกม การเล่นน้ำ และการเล่นทราย ครูจัดกิจกรรมกลางแจ้งสำหรับเด็กปฐมวัยให้เล่นทรายได้สองลักษณะคือ จัดกิจกรรมเล่นทรายที่กระบะทราย และจัดเล่นเกมโดยใช้ทรายเป็นสื่ออุปกรณ์ การเล่นทรายที่ครูจัดขึ้นให้เด็กได้มีโอกาสเล่นกับทรายที่กระบะทรายเปียก พร้อมอุปกรณ์ของเล่นที่ใช้ตัก ตวง ทราย เช่น แม่พิมพ์พลาสติก รูปทรงต่างๆ ขวดพลาสติก กะลาเจาะรูและไม่เจาะรู ช้อนตักดิน อาจใช้ของจริงที่เหลือใช้แล้ว ขนาดพอเหมาะกับมือเด็กปฐมวัย หากอยู่ในท้องถิ่นที่มีวัสดุธรรมชาติ อาจจะประดิษฐ์ใช้ได้ดี เช่น ช้อนจากกะลามะพร้าว ตุ๊กตาจำลอง คน สัตว์ รถ ต้นไม้ ฯลฯ สิ่งเหล่านี้เด็กได้นำมาออกแบบการเล่นกับทราย

    ส่วนการเล่นเกม เป็นการเล่นที่มีข้อตกลง สร้างความสนุกสนานเพลิดเพลิน เกมบางประเภทผู้เล่นต้องใช้ความคิดตัดสินใจ ใช้ไหวพริบแก้ปัญหา การเล่นเกมมักจะเล่นเป็นหมู่คณะ มีทั้งชนิดที่ใช้อุปกรณ์ประกอบการเล่นและไม่มีอุปกรณ์ ในที่นี้นำเสนอตัวอย่างการใช้ทรายเป็นสถานที่และอุปกรณ์การเล่นเกม คือเกม อีกรอก เป็นเกมพื้นบ้านภาคใต้ เล่นได้ทั้งเด็กปฐมวัยและเด็กประถมศึกษา เล่นที่ลานทราย มีอุปกรณ์ประกอบ เช่น เมล็ดมะม่วงหิมพานต์ หรือก้อนกรวดขนาดเส้น ผ่าศูนย์กลาง 3 นิ้ว ก็ได้ เล่นโดยขุดหลุมบนลานทราย 1 หลุม ขนาดพอจะทอยเมล็ดพืชหรือก้อนกรวดลงหลุมได้หมด เริ่ม จากตกลงว่า ใครจะเล่นก่อนหลัง และจะทอยลูกลงหลุมคนละกี่ลูก (สำหรับเด็กปฐมวัยกำหนด 3 ลูก เพื่อเด็กจะได้รอคอยในเวลาไม่นาน ก็ตัดสินผลได้) ขีดเส้นที่จะเป็นจุดทอย ห่างจากหลุมพอประมาณ 2 ฟุต ผู้เล่นยืนหลังเส้นจุดทอย ผลัดกันทอยลูกลงหลุมครั้งละลูก ใครทอยลงหลุมได้มากที่สุดเป็นผู้ชนะ เกมนี้ ครูปฐมวัยประยุกต์จัดให้เด็กเล่นเป็นทีม ทีมละ 3 คน เล่นพร้อมกันสองทีม เพื่อครูจะได้ดูแลทัน และเด็กทุกคนได้เล่นในเวลารวดเร็ว

  • กิจกรรมเสริมประสบการณ์ เป็นกิจกรรมที่เสริมสร้างการเรียนรู้และพัฒนาด้านสติปัญญา ให้เด็กได้หัดคิด แก้ปัญ หาอย่างมีเหตุผล การใช้ภาษา ฝึกการเข้าสังคม เน้นให้เด็กได้ปฏิบัติจริงและเป็นไปได้ ให้ผ่านการสัมผัสและการกระทำ ลงมือทำงาน และจากประสบการณ์ชีวิตของผู้เรียน การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่องทราย ซึ่งเป็นสาระเกี่ยวกับธรรมชาติและสิ่ง แวดล้อมตัวเด็ก ครูจึงจัดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ที่บูรณาการกับกิจกรรมการเรียนรู้คณิตศาสตร์ ศิลปะ และภาษา เน้นให้ใช้ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ฝึกความคิดของเด็ก โดยการสังเกตและการทดลอง เช่น การย้อมสีทราย ฝึกการสังเกตลักษณะและสีทรายก่อนและหลังย้อม

พ่อแม่ ผู้ปกครองจะสอนลูกเรื่องทรายอย่างไร?

  • จัดหาทรายสะอาดมาผสมน้ำให้เปียก แล้วใส่ถังหรือกะละมังขนาดเล็ก หากะละมังเปล่าอีกใบหนึ่ง พร้อมอุปกรณ์ตักทราย เช่น ถ้วยตวง ช้อนตัก ที่อาจจะเป็นช้อนที่ไม่ใช้แล้ว หรือประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ มาให้ลูกเล่นตักทราย สำหรับเด็กวัยเตาะแตะ ก็สามารถจับช้อนตักทรายจากกะละมังทรายได้ แม้เขาจะตักหกบ้าง แต่เด็กจะสนุกกับการตักใส่เช่นนั้น ผู้ ใหญ่ควรให้กำลังใจ ขณะเล่น เด็กจะได้ฝึกกล้ามเนื้อมือ ได้สังเกตลักษณะของทราย และเกิดความสนุกสนานเพลิดเพลินไป หากเป็นเด็กโต เด็กจะได้เล่นกับทรายที่หลากหลายรูปแบบไปอีก เช่น ใช้แม่พิมพ์รูปแบบต่างๆ ตักทรายใส่แม่พิมพ์ เล่นปั้นทราย
  • ทำกระบะทรายง่ายๆไว้ที่บ้าน เพื่อให้ลูกได้เล่นทรายสะอาดที่บ้าน โดยเลือกบริเวณบ้านที่เหมาะสมอยู่ห่างจากสัตว์เลี้ยง เป็ด ไก่ วัว ควาย ฯ เนื้อที่ประมาณ 1 X 1 เมตร ตีขอบด้วยไม้ สี่เหลี่ยม กั้นทรายไม่ให้ไหลออกไป และกันมิให้สัตว์เข้าไปถ่ายมูลสกปรก ทำหลังคามุงด้วยผ้าตาข่ายโปร่ง ให้แสงลอดลงมาได้บ้าง และใช้กันใบไม้ ใส่ทรายที่ทำความสะอาดด้วยน้ำ และตากแดดจัดๆสัก 1-2 วัน จึงให้ลูกเล่น เหมาะสำหรับครอบครัวที่อยู่ห่างจากทะเลหรือแม่น้ำที่มีทราย พ่อแม่ใส่น้ำให้ลูกเล่นทรายเปียกบ้าง สลับกับการเล่นทรายแห้ง
  • นำลูกไปชายหาด หรือริมแม่น้ำที่มีทราย ปล่อยให้ลูกเดินหรือวิ่งเท้าเปล่าสัมผัสกับทราย (ดูสถานที่ที่ปลอดภัยจากเศษกระเบื้อง ของแหลม ของคม ด้วย)ได้วิ่งเล่นไล่จับกับพ่อแม่ วิ่งออกกำลังกาย วิ่งเล่นตามลำพังไปมาบนชายหาดโต้กับคลื่นที่ซัดน้ำทะเลไปมา เล่นก่อกองทรายตามจินตนาการ พ่อแม่ชวนลูกจัดหาอุปกรณ์เล่นทรายไปด้วย และให้เขาได้เล่นอิสระ ออกแบบทรายเปียกตามจินตนาการ
  • ชวนลูกสำรวจสิ่งแวดล้อมรอบบ้านและชุมชน ที่ใดบ้างมีทราย ทรายมีรูปร่างลักษณะเช่นไร ให้ลูกสัมผัสทรายด้วยการสังเกต จับต้องบ้าง (แนะนำให้ความรู้กับลูกเรื่องความไม่สะอาดของทราย และต้องทำความสะอาดมือและเล็บของตนเอง) พ่อแม่ควรได้สนทนา มีคำถามให้ลูกคิด และพร้อมที่จะตอบคำถามของลูกเสมอ
  • ทำถุงทรายเป็นของเล่นให้ลูกเล่น โดยตักทรายแห้งใส่ถุงผ้าดิบหรือผ้ายืด เย็บปิดปากถุงให้เรียบร้อย นำถุงทรายมาเล่นได้หลายแบบ เช่น เล่นโยนขึ้นลง เล่นโยนใส่ตะกร้า แข่งขันนับแต้มตามจำนวนครั้งที่โยนลงตะกร้า
  • ให้ลูกดูสัตว์สร้างรังจากทรายเป็นที่อยู่อาศัย เช่น มดแดงทำรังจากดินปนทราย หรือดูวิดีโอ เรื่องสัตว์บางชนิดสร้างรังทรายวางไข่ เข่น เต่าทะเล จระเข้
  • ใช้ทรายเป็นส่วนประกอบผสมทำซีเมนต์ก่อสร้างบ้านหรืออื่นๆ ทำให้ลูกดู หรือจัดหาหนังสือ หรือข้อมูลจากอิน เตอร์เน็ต เรื่องการก่อสร้าง เน้นเนื้อหาเรื่อง นำทรายมาใช้ก่อสร้าง
  • เล่นทรายเชิงศิลปะได้หลากหลายแบบ เช่น ย้อมทรายด้วยสีต่างๆ แล้วนำมาออกแบบภาพต่างๆ โรยทรายบนกระ ดาษที่ทากาวไว้ก่อน ให้ลูกทากาวอย่างอิสระ หรือทากาวบนภาพโครงร่าง แล้วนำทรายใส่กรวยกระดาษ ค่อยโรยบนกาว จะได้ภาพสวยงาม หรือนำทรายเปียกหรือทรายแห้งใส่ถาดแบนๆ หรือกระบะ กระดาษ กว้างยาว ประมาณ 24 x 24 นิ้ว ให้ลูกพิมพ์ฝ่ามือ ฝ่าเท้าในกระบะเป็นแบบต่างๆ หรือใช้พิมพ์รูปต่างๆ ให้ลูกพิมพ์ลงบนทราย ใช้นิ้วมือ ใช้ไม้ ลากเส้นไปมา วาดเป็นภาพอย่างอิสระ
  • ตัดกระดาษแข็งเป็นพยัญชนะและสระ นำมาประสมเป็นคำ เช่นคำว่า ทราย ทากาว บนกระดาษให้ลูกโรยทรายย้อมสีบนกระดาษ ที่ทากาวนั้น แล้วอ่านคำว่า ทราย
  • วันสงกรานต์ ชวนลูกไปเล่นประเพณีก่อกองทรายร่วมกับคนในชุมชน พร้อมเล่าเรื่องง่ายๆที่เกี่ยวกับประเพณีก่อกองทรายให้ลูกฟัง รวมทั้งสร้างจิตสำนึกของการรักษาทรายทรัพยากรที่มีคุณค่าของเราไว้

จากกิจรรมการเรียนรู้ที่พ่อแม่จัดให้ลูกเรียนรู้จากทราย เป็นการส่งเสริมให้เด็กได้พบความสำเร็จในการเรียนรู้ธรรมชาติที่อยู่รอบตัว พ่อแม่เป็นผู้สนับสนุนให้ลูกเรียน ถึงแม้พ่อแม่จะไม่ใช่ครู แต่บทบาทของพ่อแม่คือผู้สอนที่พิเศษ สามารถสอนลูกได้ตลอดเวลา และความเป็นจริงที่พ่อแม่มีความรู้เกี่ยวกับธรรมชาติมากเพียงพอที่จะสอนลูกได้เป็นอย่างดี

เกร็ดความรู้เพื่อครู

การเรียนรู้เรื่องทรายจึงสามารถส่งเสริม เด็กจะได้เจริญงอกงามทั้งในด้านความรู้ ความคิด จิตใจมีความสุข การได้สัมผัสจับต้องทราย ได้เล่นกับทราย นำไปสู่ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อส่วนต่างๆของร่างกาย ได้ตระหนักรู้ถึงคุณค่าของทราย การนำทรายมาใช้สอนเด็ก จึงก่อให้เกิดประโยชน์ต่อเด็ก

บรรณานุกรม

  1. กุลยา ตันติผลชีวะ ( 2547). การจัดกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัย. กรุงเทพมหานคร: บริษัท เอดิสัน เพรส โปรดักส์ จำกัด .
  2. เจริญ รองเดช . ( 2530). รายงานการวิจัย เรื่อง การเล่นพื้นบ้านจังหวัดนครศรีธรรมราช . นครศรีธรรมราช ศูนย์วัฒนธรรมภาคใต้ วิทยาลัยครูนครศรีธรรมราช . ( ฉบับสำเนา ).
  3. มยุรา ปิงเมือง ( 2552). ผลการศึกษาเปรียบเทียบทักษะพื้นฐานทางคณิตศาสตร์ของเด็กปฐมวัยก่อนการพัฒนาและหลังการพัฒนากิจกรรมการเล่นน้ำเล่นทรายประกอบอุปกรณ์โรงเรียนบ้านปุยคำ. เชียงราย : สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเชียงราย เขต 1.
  4. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ . ( 2546). คู่มือหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. (สำหรับเด็กอายุ 3 -5 ปี). กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  5. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ( 2551). แนวทางการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ปฐมวัย ตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย 2546. กรุงเทพมหานคร : สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี .
  6. อภิญญา มนูญศิลป์ . ( 2542). การจัดกิจกรรมส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์สำหรับเด็กปฐมวัย. เชียงใหม่ :คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ .
  7. www.sci.psu.ac.th/chm/biodiversity/beach_usage.html‎ .ความสำคัญและการใช้ประโยชน์ระบบนิเวศหาดทราย .ค้นคว้าเมื่อ 5 พ.ย. 2556
  8. Essa , E . ( 1992). Introduction to Early Childhood Education . New York : Delmar .

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน