หน้าหลัก » บทความ » สอนลูกเรื่องสัตว์น้ำ (Teaching children about Aquatic animals)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

สอนลูกเรื่องสัตว์น้ำ

การสอนลูกเรื่องสัตว์น้ำ (Teaching children about Aquatic animals) หมายถึง การจัดกิจกรรมเพื่อให้เด็กเกิดความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับสัตว์ที่ดำรงชีวิตอยู่ในน้ำ หรือมีวงจรชีวิตส่วนหนึ่งอยู่ในน้ำ หรืออาศัยอยู่ในบริเวณที่มีน้ำท่วมถึง เช่น กุ้ง หอย ปู ปลา ปลาหมึก ทั้งนี้เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่มีสาระการเรียนรู้สอดคล้องตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัยพุทธศักราช 2546 เรื่องธรรมชาติรอบตัว ที่เด็กควรได้เรียนรู้เรื่องธรรมชาติของสัตว์น้ำ คือ รูปร่างลักษณะ ที่อยู่อาศัย ประเภท ประโยชน์และโทษ และสาระที่ควรเรียนรู้อื่นๆ ที่มีความสัมพันธ์กับเรื่องสัตว์น้ำ เช่น เรื่องราวเกี่ยวกับตัวเด็ก เราจะต้องกินอาหารเพื่อการเจริญเติบโตของร่างกาย และความสุข อาหารประเภทหนึ่งที่เราควรรับประทาน คือ เนื้อสัตว์ที่ได้จากสัตว์น้ำ เด็กๆ จะได้เรียนรู้ในสาระที่ควรเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับบุคคล และสถานที่แวดล้อมเด็ก ว่าส่วนมากสัตว์น้ำที่เรานำมาทำเป็นอาหารนั้น ชาวประมง คือ ผู้ประกอบอาชีพที่จับสัตว์น้ำมา และพ่อค้าแม่ค้าผู้ประกอบอาชีพค้าขาย คือ ผู้ที่จะนำสัตว์น้ำมาจำหน่ายทั้งที่เป็นของสด และอาหารที่ปรุงสำเร็จรูปแล้ว นอกจากการนำสัตว์น้ำมาประกอบอาหารสำหรับคนและสัตว์แล้ว เด็กอาจได้สาระที่ควรเรียนรู้สิ่งต่างๆ รอบตัวเด็กเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์หลายชนิดที่ได้จากซากของสัตว์น้ำ เช่น การนำเกล็ดปลา เปลือกหอย มาทำเป็นเครื่องประดับและเครื่องใช้ กิจกรรมเรียนรู้ที่ครูจัดขึ้นจากเรื่องสัตว์น้ำจะส่งเสริมพัฒนาการเด็กให้เจริญเติบโตเป็นเด็กที่มีคุณภาพได้เป็นอย่างดี

การสอนเรื่องสัตว์น้ำสำคัญอย่างไร?

การสอนเรื่องสัตว์น้ำ มีความสำคัญต่อเด็กดังนี้ คือ

  • สัตว์น้ำเป็นสัตว์อีกกลุ่มหนึ่งที่มีอยู่ในธรรมชาติ มีความสัมพันธ์กับสิ่งที่มีชีวิต และสิ่งที่ไม่มีชีวิตอื่นๆ เช่น คน สัตว์ พืช อากาศ น้ำ แสงแดด โดยอาศัยกันและกันในรูปแบบแตกต่างกันไป คือ อาศัยพึ่งพากันทั้งสองฝ่าย ต่างฝ่ายต่างก็ได้รับประโยชน์ เช่น คนใช้สัตว์น้ำเป็นอาหาร สัตว์น้ำอาศัยพืช หรือสัตว์น้ำกินกันเองเป็นอาหาร คนนำสัตว์น้ำมาเลี้ยงถือเป็นการอนุรักษ์พันธุ์ ช่วยให้เกิดขยายพันธุ์ หรือปลาการ์ตูนใช้ดอกไม้ทะเลเป็นที่หลบภัย เมื่อเด็กได้ร่วมกิจกรรมเรียนรู้เรื่องสัตว์น้ำ จึงทำให้เกิดความรู้ และเข้าใจธรรมชาติรอบตัวมากขึ้น แม้เป็นเพียงพื้นฐานก็ตาม แต่เป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้เด็กตระหนักรู้ถึงคุณค่าของการมีชีวิตอยู่ร่วมกัน
  • เด็กปฐมวัยอยู่ในช่วงวัยแห่งการเรียนรู้ จึงควรได้รับการตอบสนองความต้องการ ความสนใจ ความอยากรู้อยากเห็นตามธรรมชาติของเขา การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่องธรรมชาติของสัตว์น้ำ จะช่วยให้เด็กได้รับการตอบสนองตามธรรมชาติของเขา ย่อมทำให้เด็กได้รับการพัฒนา
  • สัตว์น้ำเป็นสิ่งที่มีชีวิต จึงควรอบรมบ่มเพาะเรื่องคุณธรรมให้เกิดความเมตตาต่อสัตว์น้ำ และปลูกฝังนิสัยการกินอยู่อย่างพอเพียง จะเป็นการอนุรักษ์สัตว์น้ำไว้ได้ เนื่องจากใช้สัตว์น้ำเพื่อการบริโภคแต่พอประทังชีวิต ไม่ละโมบจับสัตว์น้ำ สัตว์น้ำตัวเล็กตัวน้อย ปลา ปูที่มีไข่ ถูกจับไปมากมาย ในที่สุดสัตว์น้ำหลายชนิดก็สูญพันธุ์จนหมด

การสอนเรื่องสัตว์น้ำมีประโยชน์ต่อเด็กอย่างไร?

  • เด็กได้รู้จักสัตว์น้ำ ว่าเป็นกลุ่มสัตว์ชนิดหนึ่ง มีรูปร่าง ลักษณะ ประเภท ความเป็นอยู่ อาหาร การขยายพันธุ์ ประโยชน์ และโทษ
  • เด็กจะได้เรียนรู้การเลี้ยงสัตว์น้ำบางประเภท เป็นการศึกษาความเป็นธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต และความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสัตว์หลายประการ เช่น การเลี้ยงปลาสวยงามไว้ดูเล่น การเลี้ยงสัตว์ไว้ขายเป็นอาชีพ การเลี้ยงสัตว์เพื่อประกอบอาหาร การเลี้ยงสัตว์น้ำเพื่อการขยายพันธุ์ เป็นต้น
  • เด็กได้ฝึกฝนคุณลักษณะที่พึงประสงค์จากการจัดกิจกรรมเรื่องสัตว์น้ำ ได้ฝึกการใช้ความคิด ฝึกความแข็งแรงของร่างกาย ฝึกการอยู่ในสังคม และฝึกอารมณ์และจิตใจให้เป็นสุขผ่านกิจกรรมต่างๆ เช่น ฝึกจิตใจให้เกิดคุณธรรม เพื่อความสุข ได้แก่ ความเมตตากรุณาที่มีต่อสัตว์น้ำ ไม่รังแกเขา เมื่อเลี้ยงดูก็ต้องเอาใจใส่ให้อาหาร จัดที่อยู่ให้สะอาด รักษาเมื่อยามเจ็บป่วย เป็นต้น ฝึกความรับผิดชอบที่จะดูแลสัตว์น้ำที่นำมาเลี้ยง มีจิตสาธารณะ ร่วมอนุรักษ์สัตว์น้ำที่หายาก เช่น เต่า ฝึกความคิดในกิจกรรมสังเกต สนทนา ค้นคว้า อ่าน เขียน สร้างสรรค์งานศิลปะเกี่ยวกับสัตว์น้ำ หรือนำซากจากสัตว์น้ำมาประดิษฐ์ เป็นต้น ฝึกความแข็งแรงทางร่างกาย ด้วยการเคลื่อนไหว ตามจังหวะดนตรี และเสียงเพลง การออกกำลังกายกลางแจ้ง วิ่งเล่นอิสระ หรือเล่นเลียนแบบท่าทางของสัตว์น้ำ เป็นต้น

เรื่องสัตว์น้ำที่เด็กเรียนรู้ผ่านการจัดกิจกรรมจึงมีความสำคัญ ก่อให้เกิดประโยชน์โดยตรงต่อเด็ก ส่งเสริมให้เด็กเกิดการพัฒนาการ

ครูสอนเรื่องสัตว์น้ำให้ลูกที่โรงเรียนอย่างไร?

ครูสอนเรื่องสัตว์น้ำให้ลูกที่โรงเรียน ได้ดังตัวอย่างในบางกิจกรรมหลัก ตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546 ดังนี้

กิจกรรมเสริมประสบการณ์ ครูอาจจัดสภาพแวดล้อมรอบโรงเรียน ให้มีบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำ หรือจัดตกแต่งสวนต้นไม้ และมีสัตว์น้ำบางชนิด เช่นปลาเงิน ปลาทอง เลี้ยงในสวนได้อย่างธรรมชาติ นอกเหนือจากการจัดตู้เลี้ยงปลา หรือเลี้ยงปลาในขวด ในอ่าง ขนาดเล็ก เด็กจะได้เห็นธรรมชาติชีวิตของสัตว์น้ำอย่างใกล้ชิด ฝึกหัดการสังเกตชีวิตสัตว์น้ำ ด้วยประสาทสัมผัสของตนเอง หรืออาจจัดการศึกษานอกสถานที่ที่เป็นแหล่งน้ำ และพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ ที่ใกล้ๆ กับสถานศึกษา ส่วนกิจกรรมการเรียนรู้ในชั้นเรียน เช่น สอนมารยาทการรับประทานอาหารจากสัตว์น้ำ คือ ทิ้งเศษอาหาร ก้างปลา กระดองปู เปลือกกุ้ง เปลือกหอยในภาชนะที่ทิ้ง (โดยเฉพาะแถวชายหาด เราต้องช่วยกันรักษาหาดทราย ไม่ทิ้งเศษอาหารเหล่านี้ให้สกปรก และชวนให้แมลงวันมาตอมได้) ล้างสัตว์น้ำให้สะอาดก่อนปรุงรับประทาน ก่อนรับประทานดูและเขี่ยเปลือกกุ้ง ก้างปลา เปลือกหอยก่อน เพื่อป้องกันติดคอ ฝึกหัดสังเกตรูปร่างลักษณะของสัตว์น้ำ ผ่านกิจกรรมการปฏิบัติ เช่น นำปลาสวยงามมาให้ดู หรือนำปลาทูนึ่งให้เด็กดูภายนอก แล้วนำไปทอด เด็กมีส่วนร่วม เช่น จัดเรียงปลาตามลำดับ และนับจำนวน สังเกตเนื้อปลา กลิ่นปลา ก่อนทำให้สุก กับหลังสุก แตกต่างกันอย่างไร อ่านแผนภูมิภาพประกอบคำ และข้อความ
ปลาทู (ผู้แต่ง : บุบผา เรืองรอง)

ปลาทู ปลาทู ปลาทู ลองนับดู มี ปลาทู ...(2) ตัว (เปลี่ยนจำนวน ได้)
ลูกแมวที่อยู่ในครัว มาพันพัวขอหัวปลา
แสนสงสารแมวหนักหนา เรียกแมวมากินหัวปลาทู

กิจกรรมเคลื่อนไหวและจังหวะ เด็กๆ เคลื่อนไหวพื้นฐาน และเคลื่อนไหวตามจังหวะเพลง
เพลง หอยปูกุ้ง ปลา (สุกรี ไกรเลิศ)

มาพวกเรามามาเล่นน้ำเร็วไว ไวพวกเราไวหอยปูกุ้งปลา
เราเป็นสัตว์น้ำอยู่ในน้ำทุกเวลา เราเป็นสัตว์น้ำอยู่ในน้ำทุกเวลา
กิจกรรมสร้างสรรค์ พับกระดาษเป็นสัตว์น้ำได้หลายชนิดที่ง่ายๆ ปลา กุ้ง หอย ปู

กิจกรรมกลางแจ้ง เล่นเลียนแบบท่าทางของสัตว์น้ำ ว่ายน้ำเป็นปลา กุ้ง หอย ปลาหมึก

พ่อแม่ผู้ปกครองจะสอนลูกเรื่องสัตว์น้ำอย่างไร?

  • ให้เด็กรู้จักน้ำหรือแหล่งน้ำ เป็นโอกาสที่ดีที่พ่อแม่จะชี้แนะให้ลูกรู้จักสัตว์ชนิดหนึ่งที่อาศัยในแหล่งน้ำต่างๆ เช่น ในทะเล น้ำตก ทะเลสาบ แม่น้ำ ห้วยหนอง คลอง บึง จะมีหอย ปูลม ปลา กุ้ง กั้ง อาศัยอยู่ แม้แต่ในคูน้ำที่มีน้ำขัง ก็อาจจะมีปลาตัวเล็กตัวเล็กตัวน้อยอาศัยอยู่
  • เนื่องจากสัตว์น้ำเป็นสิ่งที่มีชีวิตอาศัยอยู่ในน้ำ เคลื่อนไหวไปมา จึงไม่สะดวกที่จะให้เด็กเห็นในเวลานานๆ หรือได้สัมผัส รูปร่าง ลักษณะ ดังนั้นพ่อแม่จึงควรจัดหาสัตว์น้ำบางชนิดมาเลี้ยงให้ลูกได้มีโอกาสเฝ้าสังเกตธรรมชาติของสัตว์น้ำชนิดนั้นๆ ปลาสวยงาม เช่น ปลาเงิน ปลาทอง ปลารักเร่ ปลาหมอสี ปลาหางนกยูง ปลากัด กุ้งสี ก็น่าสนใจ บางบ้านที่มีพื้นที่จำกัด ไม่อาจจะวางตู้เลี้ยงปลา หรือมีบ่อปลาได้ ควรจะเลือกปลาหางนกยูง หรือปลากัดสวยงามมาเลี้ยง การเลี้ยงสัตว์น้ำที่บ้านจะช่วยขยายประสบการณ์ให้แก่ลูก
  • จากกิจกรรมเลี้ยงสัตว์น้ำ จะช่วยปลูกฝังความรับผิดชอบ ความมีวินัย และจิตใจที่อ่อนโยนให้แก่ลูก พ่อแม่ชวนลูกให้อาหารสัตว์น้ำ ล้างทำความสะอาดที่อยู่ ตรวจสุขภาพตามเวลาที่สัตวแพทย์นัด
  • ฝึกหัดให้ลูกเป็นผู้ขีดเขียนบันทึกเรื่องราวชีวิตของสัตว์น้ำ หรือถ่ายภาพจากกล้องโทรศัพท์มือถือ (ซึ่งเป็นเครื่องมือหาใช้ได้ง่าย และใช้สะดวก) เด็กเล็กอาจจะเขียนเป็นภาพตามที่จินตนาการ พ่อแม่จึงควรเป็นผู้ให้คำแนะนำ ชวนสนทนาเพิ่มเติม สิ่งสำคัญคือ ร่วมมือกับลูกจัดทำบันทึกเหล่านี้เป็นแฟ้มสะสมงาน เพื่อฝึกกระบวนการทำงานอย่างต่อเนื่อง และลูกได้เห็นการเจริญเติบโตของสัตว์น้ำอย่างต่อเนื่องเช่นกัน
  • ให้ลูกสังเกตประโยชน์ของสัตว์น้ำต่างๆ จากกิจกรรมในชีวิตประจำวัน ได้แก่ ประโยชน์ของสัตว์น้ำที่เป็นอาหารของคน สัตว์ และพืช คือให้ลูกรับประทานอาหารที่ทำจากสัตว์น้ำ ได้แก่ ปลา ปลาหมึก กุ้ง หอย จัดอาหารจากสัตว์น้ำให้สัตว์เลี้ยงกิน เช่น ปลา แมว สุนัข เป็ด ไก่ หมู ทำปุ๋ยหมักจากเศษปลาที่ตายแล้วนำไปใส่ให้พืช
  • ประโยชน์จากชิ้นส่วนเศษซากของสัตว์น้ำ ได้แก่ เปลือกหอย เกล็ดปลา หนังปลา มาทำเครื่องใช้เครื่องประดับ นำลูกไปเที่ยวพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ ซึ่งทั้งหน่วยงานของราชการ และเอกชนจัดแสดงไว้อย่างน่าสนใจ เช่น สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำจืดกรุงเทพมหานคร กรมประมง ภายในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัยบูรพา จังหวัดชลบุรี พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา เกาะและทะเลไทย สัตหีบ จังหวัดชลบุรี สถานแสดงสัตว์น้ำบึงฉวากเฉลิมพระเกียรติ์ สุพรรณบุรี สถานแสดงสัตว์น้ำภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต ซีไลฟ์ แบงคอก โอเชี่ยน เวิลด์ (SEALIFE Bangkok Ocean World) ในห้างสยามพารากอน (Siam Paragon)กรุงเทพมหานคร
  • จัดหาภาพยนตร์สารคดีเกี่ยวกับสัตว์ การ์ตูนแอนิเมชั่นเรื่องสัตว์น้ำ: ปลาทูน่ากับโลมา หนังสือ ทั้งสารคดี นิทาน มาให้ลูกได้ดู อ่านเรื่องราวสัตว์น้ำ เช่น เรื่องภาพปลาและสัตว์น้ำของไทย กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่องปลาบู่ทองนิทานพื้นบ้านไทย เป็นต้น
  • การจ่ายอาหารประเภทสัตว์น้ำ เช่น กุ้ง หอย ปู ปลา เป็นกิจกรรมหนึ่งที่เด็กชอบไปกับผู้ใหญ่ เด็กจะได้เห็นรูปร่างลักษณะของสัตว์น้ำ เห็นความเหมือนและความแตกต่างกันไป แม้บางชนิดจะตายไปแล้ว ผู้ใหญ่ทำความเข้าใจให้เด็กทราบได้ว่า สิ่งเหล่านี้เป็นอาหารของเรา เขาตายไปเมื่อถูกจับมาบนบก เพราะเขาต้องหายใจในน้ำ และเด็กจะเห็นความสัมพันธ์ของสัตว์น้ำกับคนอีกประการหนึ่ง คือ คนนำสัตว์น้ำมาจำหน่าย ผู้ที่จับปลามา เรียกว่า ชาวประมง เป็นอาชีพอย่างหนึ่ง และผู้ขายสินค้าสัตว์น้ำให้เรา เรียกว่า พ่อค้า แม่ค้า ก็เป็นอาชีพที่มีอยู่ในชุมชนเรา
  • งานสานใบมะพร้าว เป็นปลาตะเพียน ทำเป็นโมบายหรือเครื่องแขวน สวยงาม ในบ้าน เครื่องแขวนปลาตะเพียนเป็นงานภูมิปัญญาไทยที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน

กิจกรรมครอบครัวมีโอกาสที่จะส่งเสริมประสบการณ์เรื่องสัตว์น้ำให้แก่ลูกได้เป็นอย่างดี เน้นให้ลูกได้เห็นจากสื่อของจริง จากแหล่งเรียนรู้ และสื่อจำลองแผ่นภาพ เพื่อประหยัด หยิบใช้ได้สะดวก ใช้ซ้ำๆ ได้ สิ่งสำคัญการจัดกิจกรรมควรมีผู้ใหญ่ให้คำแนะนำเด็กๆ ด้วย

เกร็ดความรู้เพื่อครู

ปลาสวยงามในประเทศไทยที่นำมาเลี้ยง จะเป็นปลาน้ำจืดมากกว่าปลาทะเล ทั้งนี้เพราะประเทศไทยมีข้อบังคับห้ามจับหรือขายปลาน้ำเค็ม

บรรณานุกรม

  1. เกษตรและสหกรณ์ กระทรวง กรมประมง. (2548). ภาพปลาและสัตว์น้ำของไทย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  2. คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). คู่มือหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. (สำหรับเด็กอายุ 3-5 ปี). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  3. โคมิยะ เทรุยูกิ, ผู้แปล เมธินี นุชนาคา. (2556). พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำขนาดเท่าของจริง. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แพรวเพื่อนเด็ก.
  4. สหัส ราชเมืองขวาง และวิสัย คงแก้ว. (2554). รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง ความหลากหลายทางชีวภาพของสัตว์น้ำเศรษฐกิจในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองกำพวน. กรุงเทพมหานคร: สถานีวิจัยเพื่อการพัฒนาชายฝั่งอันดามัน สถาบันวิจัยและพัฒนาแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
  5. การพับกระดาษ origami. (2555). วิธีพับปลา. เข้าถึงจาก http://52011213119.blogspot.com/2012/03/blog-post_6189.html. [ค้นคว้าเมื่อ 27 กรกฎาคม 2558].
  6. Chongnang JustFine. (2553). การ์ตูนแอนิเมชันปลาทูน่ากับโลมา. เข้าถึงจาก www.youtube.com/watch?v=xIf26Vp1x9w. [ค้นคว้าเมื่อ 27 กรกฎาคม 2558].
  7. (ม.ป.ป.). ซีไลฟ์ แบงคอก โอเชี่ยน เวิลด์ - SEALIFE Bangkok Ocean World. เข้าถึงจาก www.sealifebangkok.com. [ค้นคว้าเมื่อ 27 กรกฎาคม 2558].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน