หน้าหลัก » บทความ » สอนลูกเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม (Teaching Children about Environment Conservation)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

สอนลูกเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

สอนลูกเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม (Teaching Children about Environment Conservation) หมายถึงการจัดกิจกรรมให้เด็กปฐมวัยได้เรียนรู้เกี่ยวกับการใช้สิ่งต่างๆที่อยู่รอบๆตัวของคนเราอย่างฉลาด และพัฒนาสิ่งแวดล้อมทั้งสิ่งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตจับต้องได้และจับต้องไม่ได้ เช่น สัตว์ พืช อากาศ ภูเขา ฯลฯ สิ่งเหล่านี้จะมีอิทธิพลและส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็น อยู่ของคนเรา เพราะการดำรงชีวิตของคนต้องพึ่งสิ่งแวดล้อมมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันและต่อเนื่องไปถึงอนาคต แต่เมื่อคน เราใช้สิ่งแวดล้อมกันมากขึ้น ประกอบกับความเป็นอยู่ของคนเรามีเครื่องอำนวยความสะดวก แต่กลับให้โทษต่อสิ่งแวดล้อม จึงเป็นปัญหาที่คนในสังคมได้มาศึกษาหาทางใช้สิ่งแวดล้อมอย่างฉลาดและต้องพัฒนาสิ่งแวดล้อมให้มีคุณภาพ เพื่อสร้างเสริมประโยชน์แก่มนุษย์ตลอดไปเรียกว่า การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมด้วยวิธีการให้ความรู้ ปลูกฝังทัศนคติที่ดี และเน้นการปฏิบัติร่วมกันทั้งสังคมโดยเริ่มตั้งแต่วัยเด็ก

การสอนเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมสำคัญอย่างไร?

การสอนเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมมีความสำคัญดังนี้

  • อนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเป็นการใช้สิ่งแวดล้อมอย่างฉลาดและพัฒนาสิ่งแวดล้อม น้ำ และอากาศให้มีคุณภาพเพื่อให้มนุษย์ได้รับประโยชน์ตลอดไป
  • สิ่งแวดล้อมมีอิทธิพลและส่งผลกระทบต่อความเป็นอยู่ของคนเรา กล่าวคือ สิ่งแวดล้อมอยู่รอบๆตัวคนเรา มีทั้งสิ่งที่มีชีวิตคือ คน พืช สัตว์ และสิ่งที่ไม่มีชีวิตเช่น ดิน หิน ทราย แร่ธาตุ ฯลฯคนเราต้องใช้สิ่งแวดล้อมเพื่อการดำรงชีวิต ใช้กินเป็นอาหาร ใช้เป็นยารักษาโรค ใช้เป็นที่อยู่อาศัย และใช้เป็นเครื่องนุ่งห่ม
  • สิ่งแวดล้อมเกิดขึ้นแล้วมีจำนวนจำกัด หากคนเราไม่รู้จักการอนุรักษ์ สิ่งเหล่านั้นก็จะหมดไป คนรุ่นต่อไปก็จะมีชีวิตอยู่อย่างลำบาก

ดังนั้น หลักสูตรการศึกษาปฐมวัยพุทธศักราช 2546 จึงให้ความสำคัญเรื่องการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม น้ำ และอากาศ โดยกำ หนดไว้ในจุดมุ่งหมายว่ามุ่งให้เด็กมีพัฒนาการทุกด้านอย่างดี และกำหนดเป็นมาตรฐานคุณลักษณะที่พึงประสงค์ไว้ข้อหนึ่งคือ ให้เด็กรักธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรมและความเป็นไทย และสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) ที่ได้เสนอแนวทางการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ปฐมวัย ตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546 โดยกำ หนดสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ตามมาตรฐานการเรียนรู้การศึกษาขั้นพื้นฐานคือสาระที่ 3 : สารและสมบัติของสาร มาตรฐาน ว 3.1: เข้าใจสมบัติของสาร ความสัมพันธ์ระหว่างสมบัติของสารกับโครงสร้าง และแรงยึดเหนี่ยวระหว่างอนุภาคมีกระบวนการสืบเสาะหาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์ สื่อสารสิ่งที่เรียนรู้และนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ มาตรฐานการเรียนรู้ช่วงชั้นปฐมวัย 6. สำรวจสมบัติทางกายภาพและบอกประโยชน์และโทษของสิ่งต่างๆในชีวิตประจำวัน ตัวชี้วัด

  1. บรรยายลักษณะและส่วนประกอบของสิ่งต่างๆรอบตัวจากการสังเกตโดยใช้ประสาทสัมผัสทั้ง 5 และสามารถจัดหมวด หมู่โดยใช้เกณฑ์ของตนเองได้
  2. สืบค้นข้อมูลโดยใช้คำถามและอภิปรายเกี่ยวกับประโยชน์และโทษจากการใช้สิ่งต่างๆ

การสอนเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมมีประโยชน์ต่อเด็กอย่างไร?

การสอนเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม น้ำ อากาศมีประโยชน์ต่อเด็กคือเด็กได้รับการพัฒนาคุณลักษณะที่พึงประสงค์ดังนี้

  • เด็กจะมีความรู้เรื่องการรักษาทรัพยากรที่จำเป็นต่อชีวิต การให้ความรู้แก่เด็กควบคู่กับการฝึกนิสัยที่ดีจะช่วยให้เด็กรู้และเข้าใจเรื่องของการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมได้ไม่ยาก ข้อความรู้ที่เลือกให้เหมาะกับวัยของเด็ก เช่น เมื่อเราหิว เรากระ หายน้ำในยามเหนื่อยและร้อน หนูจึงดื่มน้ำ หนูจะรู้สึกสบายสดชื่น มีกำลังหรือแรงวิ่งเล่นได้อีก นั่นคือประโยชน์ของน้ำ และหากเรามีน้ำกินเช่นนี้ทุกครั้งเราก็มีความสุข เช่นเดียวกับการที่เรามีอากาศหายใจ เราจะรู้สึกสบาย ทดลองดูว่าเมื่อเราปิดจมูก เราจะรู้สึกไม่สบาย ดังนั้นการที่เราขาดน้ำและอากาศ เราจะเกิดอันตรายจนถึงแก่ชีวิตได้ เมื่อเด็กสังเกตตนเองแล้ว ให้เด็กสังเกตสัตว์และพืชเมื่อขาดน้ำจะเป็นอย่างไร
  • เด็กจะเกิดความสำนึกและตระหนักถึงคุณค่าของการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม การอบรมสั่งสอนจะช่วยพัฒนาจิตใจของเด็กให้เป็นอ่อนโยน รู้จักอยู่ร่วมและรักผู้อื่น รวมทั้งสิ่งแวดล้อม รู้ว่าทุกสิ่งทุกอย่างในโลกนี้เกี่ยวข้องกัน พึ่งพากันและกัน เพราะสิ่งต่างๆทั้งคน พืช สัตว์ต่างมีคุณค่าในตัวเอง เมื่อนำมาเกื้อกูลกันจะทำให้อยู่ร่วมกันในโลกนี้ได้อย่างเป็นสุข
  • เด็กจะรู้จักใช้สิ่งแวดล้อมอย่างถูกวิธี ซึ่งมีผลให้สิ่งแวดล้อมจะมีปริมาณเพียงพอและคงคุณภาพอย่างดีไว้สำหรับคน พืช สัตว์ได้ใช้ดำรงชีวิต
  • การอบรมสั่งสอนเด็กให้รู้จักใช้สิ่งแวดล้อม จะเป็นประโยชน์ต่อสิ่งมีชีวิต คือ คน พืช สัตว์ และได้ใช้สิ่งเหล่านี้สืบต่อไป

ครูสอนเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมให้ลูกที่โรงเรียนอย่างไร?

ครูมีเป้าหมายของการที่จะมุ่งสร้างความรู้ความเข้าใจให้แก่เด็กได้ว่า สิ่งแวดล้อมเป็นที่ที่เราอยู่ จะมีสิ่งต่างๆที่เกี่ยวพันเชื่อม โยงกับตัวเรา ได้แก่ คน พืช สัตว์ อากาศ น้ำ สภาพอากาศ หิน ดิน เป็นต้น เราจึงต้องเรียนและทำความเข้าใจสิ่งเหล่านั้น รวม ทั้งเข้าใจตัวเราเองด้วย เพื่อให้เราอยู่กับสิ่งแวดล้อมได้ และจะต้องช่วยกันทำให้สิ่งแวดล้อมอยู่อย่างยั่งยืนด้วยการอนุรักษ์ คือการใช้สิ่งแวดล้อมอย่างถูกต้อง กิจกรรมการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยมีตัวอย่างบางกิจกรรมดังต่อไปนี้

  • กิจกรรมเสริมประสบการณ์ ครูอาจนำเด็กไปแหล่งน้ำเพื่อให้รู้จัก ไปที่ทุ่งดอกไม้ในท้องถิ่นที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นทุ่งดอกไม้ป่า เมล็ดพันธุ์พืชจะขยายพันธุ์ในที่นี่พันธุ์พืชจะคงอยู่ ให้เด็กๆร่วมมือโรยเมล็ดพันธุ์ที่ทุ่งดอกไม้เพื่อเราจะมีดอกไม้สวยงามดูในท้องถิ่น ในประเทศไทยมีทุ่งดอกไม้เช่นนี้มากมาย เช่น ทุ่งดอกทานตะวันที่จังหวัดลพบุรี จังหวัดสระบุ รี ทุ่งดอกกระเจียวสีชมพูแหล่งใหญ่อยู่ที่จังหวัดชัยภูมิ ทุ่งดอกบัวตองที่วนอุทยานทุ่งบัวตอง จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นต้น ครูและเด็กจัดทำโครงการเล็กๆให้เด็กปฐมวัยสนใจและเลือกตัดสินใจทำ ได้แก่ โครงการทำสวน ทำแปลงปลูกผักพื้นเมือง ปลูกดอกไม้ ทำดินปลูกต้นไม้ สอนให้รู้จักรักพืชและสัตว์ สิ่งมีชีวิตต่างอาศัยซึ่งกันและกัน และสิ่งต่างๆรอบตัวแม้จะไม่มีชีวิตเราก็ใช้สิ่งนั้นๆทำให้เราได้ประโยชน์ เช่น อากาศใช้หายใจ เมื่อเรารักอากาศเราจะต้องรักษาอากาศให้สะอาดด้วยการไม่เผาขยะ แต่ปลูกต้นไม้มากๆ ต้นไม้จะทำให้อากาศเสียกลายเป็นอากาศดี กิจกรรมทางวัฒนธรรมและประเพณีไทยสะ ท้อนถึงการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม น้ำ และอากาศ ที่น่าสนใจ เช่น วันพืชมงคล เป็นประเพณีที่ตระหนักถึงคุณค่าของข้าว อา หารหลักของคนไทย วันลอยกระทง เน้นถึงความกตัญญูรู้คุณของแม่น้ำ เราจะสังเกตได้ว่าวัฒนธรรมการทำบุญของคนไทย จะปล่อยนก ปล่อยปลา ไถ่ชีวิตของโค กระบือ หรือในวันสำคัญๆของชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ คนไทยจะชวนกันปลูกต้นไม้ การปฏิบัติเช่นนี้เป็นกุศโลบายของการทำความดีต่อสิ่งแวดล้อม ครูจะนำเด็กเข้าร่วมกิจกรรมในชุมชนตามความเหมาะสม นอกจากนี้ ครูอาจนำวัสดุที่ได้จากธรรมชาติมาเป็นสื่อและจัดกิจกรรม เช่นใช้ก้อนหิน ใบไม้ กิ่งไม้ เมล็ดพืช มาจัดเรียงลำดับขนาด มาจัดแยกประเภท มานับจำนวน
  • กิจกรรมสร้างสรรค์ นำธรรมชาติจากสิ่งแวดล้อมมาให้เด็กสร้างสรรค์งาน เช่น
    • ใช้สีจากดิน ใบไม้ ดอกไม้ วาดภาพ
    • ใช้ทรายนำมาย้อมสี โรยสร้างภาพสวยงาม ตกแต่งกรอบรูปภาพด้วยก้อนหิน เปลือกหอย เมล็ดพืชเช่น เมล็ดสน ข้าว ข้าวโพดแห้ง ถั่วดำ ถั่วแดง ถั่วเขียว เมล็ดน้อยหน่า ลำไย
    • ใช้ใบพืชประดิษฐ์ของใช้ เช่น ใบตาลทำพัด ใบตองทำกระทงใส่อาหาร ร้อยมาลัย ทำกระเป๋าจากใบมะพร้าวสานเป็นลายง่ายๆได้สวยงาม
  • กิจกรรมเคลื่อนไหวและจังหวะใช้กิ่งไม้หรือก้อนหินเป็นเครื่องเคาะจังหวะ ใช้ใบไม้ ดอกไม้ เป็นอุปกรณ์ประ กอบการเคลื่อนไหว เด็กๆชอบที่จะทำท่าทางเลียนแบบการโยกไหวเอนของต้นไม้ การไหลของสายน้ำ การม้วนตัวของคลื่นชายทะเล หรือแสดงท่าทางสัตว์ต่างๆ เช่น ท่ากระโดดของกระต่าย ท่านกบิน เป็นต้น ฝึกให้เด็กฟังดนตรีไทย ร้องเพลงไทย ร่ายรำหรือนาฏศิลปะไทย เพื่อสืบสานความเป็นไทยไว้

พ่อแม่ผู้ปกครองจะสอนลูกเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมได้อย่างไร?

พ่อแม่ผู้ปกครองจะสอนเรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมให้ลูกที่บ้านได้จากกิจกรรมดังนี้

  • เมื่อครอบครัวออกไปซื้ออาหารและสิ่งของที่จำเป็น ให้เด็กมีส่วนร่วมจัดถุงบรรจุสิ่งของ เป็นถุงผ้าหรือถุงลดโลกร้อน เรียกชื่อถุงและบอกคุณค่าของถุงชนิดนี้ให้เด็กได้ยินบ่อยๆ เป็นการปลูกฝังทัศนคติที่ดีของการเลือกใช้สิ่งของที่รักษาสิ่งแวดล้อม และเมื่อพ่อแม่ซื้อของ หากจัดการกับค่าใช้จ่ายได้ควรซื้อของครั้งละมากๆเพื่อลดวัสดุที่ใช้สำหรับบรรจุหีบห่อบางโอกาสที่ซื้ออาหารสด เลือกใช้วัสดุธรรมชาติห่ออาหารบ้าง เช่น ขนมสดทั้งหลายใช้ใบตองใบมะพร้าวห่อหรือทำเป็นกระทง เพราะใบไม้สลายได้ แตกต่างจากถุงพลาสติกและกล่องโฟม
  • ครอบครัวร้องเพลงหรือเปิดเทปบันทึกเพลงเกี่ยวกับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมให้ลูกฟัง และเกิดทัศนคติที่ดีที่จะรักสิ่งเหล่านั้น คือ รักป่าไม้ สัตว์ป่า พืชพันธุ์ที่หายาก รักษาอากาศและน้ำ เช่น เพลงของต้นไม้ของพ่อ ผู้ขับร้อง:เบิร์ด ธงไชย เพลงอนุรักษ์ป่า ของ Jiramesia
  • มีข้อตกลงกับลูกให้ช่วยปิดก๊อกน้ำ ไม่ปล่อยให้ไหลทิ้งโดยไม่จำเป็น เพื่อประหยัดน้ำ
  • ชวนลูกเดินหรือขี่จักรยานในระยะทางใกล้ๆแทนการนั่งรถยนต์ที่ต้องใช้น้ำมันและเกิดควันรถ ทำลายอากาศดี
  • ให้ลูกมีส่วนร่วมปลูกต้นไม้ในบ้านทั้งต้นไม้ดอก ไม้ประดับ ประเภทล้มลุก และไม้ยืนต้น (หากบ้านใดมีบริเวณบ้านกว้างเพียงพอที่จะปลูกไม้ยืนต้นได้ ให้ลูกเป็นเจ้าของดูแล และสร้างทัศนคติที่ดีต่อการปลูกต้นไม้ว่าเป็นการทดแทนที่เราหายใจออกเป็นอากาศเสียไว้ เราก็สร้างอากาศดีทดแทนด้วยการปลูกต้นไม้ที่มีอายุยืน ทดลองใช้อายุลูกเป็นหลักคิด เช่นลูกอายุ 5 ขวบ ให้ลูกดูแลต้นไม้ จนถึง 10 ขวบ เขาจะได้เห็นความเจริญของต้นไม้และได้ประโยชน์จากไม้ยืนต้น (ในด้านสิ่งแวดล้อมที่ดีด้วย) ปลูกต้นไม้ประเภทคลุมดินให้หน้าดินดี
  • ในวันสำคัญของลูกหรือคนในครอบครัวตลอดจนวันสำคัญของชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ ให้ครอบครัวกำ หนดทำกิจกรรมที่สัมพันธ์กับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เช่น ปล่อยนก ปล่อยปลา ปล่อยเต่า ให้เขาได้ไปขยายพันธุ์ตามธรรม ชาติ กิจกรรมปลูกต้นไม้ ในวันพ่อ วันแม่ วันเด็ก วันเข้าพรรษา แสดงความชื่นชมประเพณีที่แสดงถึงการอนุรักษ์สิ่งแวด ล้อมโดยการร่วมปฏิบัติในประเพณีนั้น เช่น ประเพณีลอยกระทง หรือทำบุญทำทาน รักและเมตตาสิ่งมีชีวิตในวันพระ
  • ในบริเวณบ้านควรมีพื้นที่สนามหญ้าสีเขียวให้เด็กเล่นมากกว่าที่เทคอนกรีต เพราะการสร้างสิ่งแวดล้อมธรรมชาติให้เด็กสัมผัสด้วยตนเองดีกว่าคำพูดคำอธิบายมากมาย ตลอดจนสอนให้ลูกได้เล่นการละเล่นไทยบ้าง เพราะจะใช้วัสดุจากธรรมชาติเล่นหรือรู้จักธรรมชาติมากขึ้น เช่น ใช้กาบหมากลากเล่น เล่นปาราว (ใช้ลูกยางวางบนรางไม้ไผ่แล้วยืนปาให้เมล็ดตกจากรางนั้น)
  • ทดลองทำปุ๋ยน้ำชีวภาพจากการหมักเศษผลไม้ ใบไม้ ให้ลูกช่วยทำด้วยการหยิบ เศษผลไม้ ใบไม้ น้ำ กากน้ำตาล ส่งให้ หลังจากหมักอย่างน้อย 3 เดือน ให้นำมาผสมกับน้ำ และช่วยนำไปรดต้นไม้ที่เพาะปลูกไว้ นอกจากนี้ เมื่อครอบครัวทำความสะอาดห้องน้ำบริเวณโถส้วม ให้ใช้น้ำหมักชีวภาพนี้แทนผงซักฟอก
  • นำลูกไปเที่ยวที่แหล่งน้ำธรรมชาติ พาท่องลำธารตื้นๆ เดินที่หาดทรายชายทะเล หยิบจับก้อนกรวด ก้อนหิน นำไปดูท้องไร่ท้องนา จับดินเหนียว ดูแมลง เห็นต้นไม้ เด็กจะได้สัมผัสถึงความสะอาดของน้ำ อากาศ ที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ คือรู้สึกสบาย มีความสนุก เด็กจะค่อยๆซึมซับความรักสิ่งแวดล้อมได้เป็นอย่างดี
  • จัดสิ่งแวดล้อมรอบบ้านให้น่าอยู่ คือ สะอาด ที่บ้านมีที่กำจัดขยะอย่างเหมาะสม ไม่ทิ้งขยะปฏิกูลของตนเองและสัตว์ลงในแม่น้ำลำคลอง

การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม น้ำ อากาศ ในครอบครัวเป็นสิ่งที่ควรปฏิบัติเป็นตัวอย่างให้เด็กเห็นและเลียนแบบ และการที่เด็กมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม น้ำ และอากาศ จะสร้างเสริมประสบการณ์ตรงให้แก่เด็กได้เป็นอย่างดี

เกร็ดความรู้เพื่อครู

  • การเรียนรู้เรื่องอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของเด็กจะเกิดขึ้นได้ผลอย่างยั่งยืน เพราะสภาพแวดล้อมในโรงเรียนเป็นธรรม ชาติให้เด็กได้สัมผัส ให้เด็กได้เห็นได้กลิ่นได้รู้จักสิ่งที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมนั้น เช่น อากาศ ลำธาร เป็นต้น และสภาพภายนอกห้องเรียนจะมีระบบนิเวศที่เด็กพบเห็นได้เสมอ เช่น มีบริเวณของไม้พุ่มหลากหลายชนิดที่นกสามารถเข้าไปนอนและทำรังได้ ทำรั้วต้นไม้ที่ให้ร่มเงาให้เด็กเข้าไปนั่งเล่น ให้เห็นว่าต้นไม้เป็นที่อาศัยของสัตว์และพืช และต้นไม้ให้วัสดุที่เด็กนำมาเล่นได้ เช่น ลูกยาง ฝักถั่ว กิ่งไม้ ใบไม้ เป็นต้น
  • จัดประสบการณ์ตรงให้แก่เด็ก เช่น การใช้น้ำอย่างประหยัด การดูแลต้นไม้ การกำจัดขยะ การลดขยะ การใช้ขยะให้เกิดประโยชน์ การรักษาอากาศให้สะอาด การเลือกกินอาหารจากพืชเพื่อให้เห็นคุณค่าของธรรมชาติ เป็นต้น
  • วัฒนธรรมประเพณีไทยเป็นสิ่งแวดล้อมที่ควรแก่การอนุรักษ์ เนื่องจากวัฒนธรรมประเพณีเกิดจากสังคมได้ตระ หนักถึงคุณค่าของการใช้ธรรมชาติเป็นปัจจัยของชีวิต

บรรณานุกรม

  1. เกษมศรี วงศ์เลิศวิทย์. (2546). กิจกรรมวิทยาศาสตร์สำหรับเด็กเล็ก การสอนแบบบูรณาการ. แปลจาก Mary S. Rivkin. กรุงเทพมหานคร: เพียร์สัน เอ็ดคูเอชั่น อินโดไซน่า.
  2. ปรียา นพคุณ และยุพา วีระไวทยะ. (2544). การสอนวิทยาศาสตร์แบบมืออาชีพ. (พิมพ์ครั้งที่ 2 ) กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิสดศรี–สฤษดิ์วงศ์.
  3. พิทยาภรณ์ มานะจุติ. (2552). วิทยาศาสตร์สำหรับเด็กปฐมวัย. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
  4. พรทิพย์ เกยุรานันท์ (2556). การเล่นของเด็กไทยกับการอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรมไทย. ค้นเมื่อวันที่ 29 เมษายน 2557 . จากhttp : //www.stou. ac.th/ /shs/booklet/book 56 -2/culture.htm.
  5. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). คู่มือหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. (สำหรับเด็กอายุ 3-5 ปี).กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  6. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (2551). แนวทางการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ปฐมวัย ตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย 2546. กรุงเทพมหานคร: สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
  7. อุษณีย์โพธิสุข. (2546). ฝึกเด็กให้เป็นนักคิด. กรุงเทพมหานคร:มูลนิธิสดศรี–สฤษดิ์วงศ์.
  8. การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. www.maceducation.com/e-knowledge/2343104100/02.htm .[ค้นคว้าเมื่อ 26 เมษายน 2557].
  9. ทุ่งดอกไม้น่าเที่ยวในประเทศไทย ทุ่งดอกทานตะวัน ทุ่งดอกกระเจียว. www.tripdeedee.com/8_flower.php . [ค้นคว้าเมื่อ 26 เมษายน 2557].
  10. เพลงอนุรักษ์ป่าไม้.www .youtube.com. watch ? v = 2 HH M TgTcuFM .[ค้นคว้า เมื่อ 27 เมษายน 2557].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน