หน้าหลัก » บทความ » เล่นทายปัญหา (Riddles)

สารบัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง


บทนำ

การเล่นทายปัญหา หมายถึง กิจกรรมที่ครูหรือพ่อแม่นำปริศนาคำทายที่มีเนื้อหาเหมาะสมกับความสามารถและวัยของเด็กมาเล่นทายกับเด็ก เพื่อให้เด็กได้มีความสนุกสนาน ผ่อนคลายอารมณ์ ช่วยส่งเสริมการคิดอย่างมีเหตุผล ความมีไหวพริบ สติปัญญา และความสามารถด้านภาษาให้กับเด็ก

การเล่นทายปัญหาสำคัญอย่างไร?

การเล่นทายปัญหา หรือปริศนาคำทาย (Riddle Activities) เป็นกิจกรรมที่มุ่งตอบสนองต่อความต้องการทางด้านอารมณ์และความรู้สึก เด็กจะสนุกกับการเล่นทายปัญหาทำให้รู้สึกผ่อนคลาย อีกทั้งยังส่งเสริมพัฒนาการทางด้านภาษาและสติปัญญาให้ กับเด็กอีกด้วย ฝึกไหวพริบ การคิดหาคำตอบ และการสร้างสรรค์ ความคล่องแคล่วในการใช้คำ ซึ่งส่งผลต่อการพัฒนาด้านสติปัญญา การเล่นทายปัญหาหรือปริศนาคำทายช่วยฝึกให้เด็กเป็นคนมีเหตุผล เป็นคนช่างสังเกต กล้าคิด กล้าเดา มีความละเอียดลออในการคิด รู้จักหารูปแบบและใช้ภาษาในการตั้งคำถาม การทายปัญหาโดยใช้ปริศนาคำทายจึงเป็นกิจกรรมที่นอกจากจะช่วยสร้างความสนุกสนานผ่อนคลายอารมณ์แล้วยังช่วยให้เด็กได้พัฒนาด้านการคิด สติปัญญา ทักษะการฟัง และการพูด เนื่องจากภาษาและสติปัญญามีความสัมพันธ์กัน ดังนั้น การที่เด็กมีความสามารถในการใช้ทักษะทางภาษาได้ดีมากเท่าใด ย่อมมีความสามารถด้านสติปัญญามากเท่านั้น กิจกรรมการพัฒนาทางภาษาจึงควรเป็นการเปิดโอกาสให้เด็กได้พัฒนาทักษะทางด้านภาษาขั้นพื้นฐาน ได้แก่ ทักษะการฟัง การพูด เพื่อนำไปสู่การพัฒนาทักษะการอ่านและการเขียนต่อไป ทั้งนี้เพราะภาษาเป็นเครื่องมือในการสื่อสารระหว่างกันและกัน เพื่อถ่ายทอดความคิด ความรู้สึก ประสบการณ์ ความเชื่อ ค่านิยม ประเพณี วัฒนธรรม ภาษาเป็นเครื่องมือที่ชี้พัฒนาการทางสติปัญญาของบุคคล เป็นสิ่งจำเป็นต่อการสื่อสารระหว่างบุคคลและการอยู่ร่วมกันของมนุษย์ ภาษาจึงเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ โดยอาศัยทักษะการฟัง และการพูดเป็นพื้นฐาน ก่อนนำ ไปสู่ความสามารถด้านการอ่านและการเขียน การพัฒนาความสามารถทางภาษาให้กับเด็กควรเริ่มต้นตั้งแต่ระดับปฐมวัย เพราะเด็กในช่วงปฐมวัยที่มีอายุระหว่าง 3-5 ปีถือเป็นวัยทองของพัฒนาการทางภาษาและมีการเจริญงอกงามทางภาษาอย่างรวดเร็ว โดยเด็กจะเรียนรู้ภาษาตามลำดับขั้นพัฒนาการ เริ่มจากการได้ฟัง ได้ยิน การพูดคุยสนทนา การเรียนรู้ภาษาของเด็กจะเริ่มจากสิ่งที่ง่ายๆ เรียนรู้การใช้คำศัพท์ ประโยค เด็กเรียนรู้ภาษาแรกเริ่มจากพ่อแม่ การโต้ตอบของพ่อแม่ทำให้เด็กเรียนรู้ภาษา การพูดและสนทนากับเด็กเป็นการเสริมสร้างพัฒนาการทางภาษาให้กับเด็กปฐมวัย พัฒนาการทางภาษาของเด็กปฐม วัย เริ่มจากการเปล่งเสียงต่างๆที่ไม่มีความหมาย การเลียนแบบเสียงพูดของพ่อแม่ การหัดพูดเป็นคำๆ การพูดเป็นประโยค การใช้ภาษาอย่างมีแบบแผนและนำไปสู่การใช้ภาษาอย่างสร้างสรรค์

เด็กจะได้รับประโยชน์อะไรจากการเล่นทายปัญหา?

การเล่นทายปริศนาคำทายมีประโยชน์และมีคุณค่าต่อเด็กในหลายด้านทั้งการให้ความสนุกสนาน ความบันเทิง เด็กได้เรียนรู้คำศัพท์ สำนวน ภาษาท้องถิ่นและภาษาไทย ได้เรียนรู้เกี่ยวกับสภาพสังคมและชีวิตความเป็นอยู่ตลอดจนวัฒนธรรมต่างๆ ในอดีต ปริศนาคำทายยังฝึกความมีไหวพริบ สติปัญญาให้กับเด็ก ช่วยสร้างสัมพันธภาพที่ดีให้เกิดขึ้นในบ้าน ในโรงเรียนและสังคม ทำให้ผู้ใหญ่สนใจและใกล้ชิดเด็กมากขึ้น ปริศนาคำทายยังแสดงออกถึงลักษณะการใช้ภาษาในหลายรูปแบบ เช่น ร้อยกรอง คำผวน คำเปรียบเทียบ ฝึกทักษะการฟัง การพูด ซึ่งเป็นทักษะพื้นฐานในการเรียนรู้ด้านการอ่านและการเขียนให้กับเด็กอีกทั้งยังฝึกฝนมารยาทในการฟังและการพูดให้กับเด็ก นอกจากนี้การเล่นทายปริศนาคำทายยังทำให้เด็กรู้จักการเข้ากลุ่มเป็นการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคมให้กับเด็ก เด็กจะได้เรียนรู้ความต้องการและความรู้สึกของผู้อื่น ซึ่งเป็นพื้น ฐานในการส่งเสริมความฉลาดทางด้านอารมณ์ให้กับเด็ก ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าคุณค่าของปริศนาคำทายหรือการเล่นทายปัญหาสามารถส่งเสริมเด็กให้มีพัฒนาการทั้งทางด้านร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคมและสติปัญญาไปพร้อมกัน ดังนี้

  • ปริศนาคำทายทำให้คำและศัพท์ขยายตัว เป็นการฝึกให้เด็กรู้จักคำศัพท์เพิ่มขึ้น รู้จักผูกประโยค สำนวน วลี ขึ้นใช้ในภาษาไทย เพราะปริศนาคำทายที่นำมาใช้ในการเล่นทายจะมีลักษณะที่เป็นคำคล้องจอง คำพูดร้อยแก้ว คำสัมผัสสั้นๆ กะทัดรัดและถูกจัดเป็นคำถามเพื่อเป็นเงื่อนงำให้ทายหรือตอบ ซึ่งอาจจะมีข้อความบางอย่างเป็นเค้าหรือมีความหมายของคำถามเหล่านั้นอยู่ในตัว เพื่อให้เด็กจับใจความและคิดหาคำตอบได้ ปริศนาคำทายเกิดขึ้นเพราะมนุษย์ต้องการสื่อสารและส่งสารในสิ่งที่ตนรู้จัก รู้คิด และเข้าใจในสิ่งแวดล้อมที่มี ที่เกิดขึ้น และเป็นสิ่งที่ร่วมกันรับรู้ โดยเอามาผูกเป็นภาษาที่มีปริศนาเพื่อเล่นทายกัน
  • เป็นการสื่อความหมายให้เกิดภาพพจน์และความรู้สึกหรืออารมณ์ ซึ่งเป็นพื้นฐานในการฟัง พูด อ่าน และเขียน ซึ่งทักษะดังกล่าวต้องฝึกเสมอๆ จึงจะทำให้เด็กประสบความสำเร็จและสามารถใช้ภาษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  • เป็นการฝึกไหวพริบและเชาว์ปัญญา และเพื่อความสนุกสนานเพลิดเพลิน เป็นปริศนาที่ท้าทายทั้งผู้ถามและผู้ตอบ
  • เป็นการปลูกฝังค่านิยม ความเป็นไทยให้แก่เด็ก ปริศนาคำทายของไทย เป็นสมบัติทางวัฒนธรรมที่มีค่ามาแต่โบราณ ในแง่ที่เป็นการให้การศึกษานอกระบบโรงเรียน ก่อให้เกิดสติปัญญาและความคิดในแง่มุมต่างๆ ทั้งยังเป็นการให้ความบันเทิง สนุกสนานแก่ผู้เล่นไปพร้อมๆกันด้วย ใจความในปริศนาคำทาย มีคุณค่าสะท้อนให้เห็นถึงสภาพชีวิตของคนไทยด้านต่างๆ ที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ คุณค่าทางภาษา คำทายส่วนใหญ่จะมีสัมผัสคล้องจอง มีจังหวะ วรรค เล่นเสียงเล่นคำ เล่นความหมาย และสำนวนโวหารเปรียบเทียบคมคาย แสดงสุนทรียภาพของภาษาไทยได้เป็นอย่างดี การเล่นปริศนาคำทาย เป็นการเล่นสนุกสนานง่ายๆที่ช่วยเสริมสร้างความคิด สติปัญญาไหวพริบให้แก่เด็กๆได้มาก และยังทำให้เด็กเกิดความรักในภาษาไทย เข้าใจบทร้อยกรองอย่างง่ายๆเป็นเบื้องต้นไปพร้อมๆกันด้วย
  • เป็นการให้ความรู้เด็กทางอ้อม ปริศนาคำทายบางครั้งยังให้ความรู้หรืออบรมสั่งสอนเด็กในทางอ้อม ฝึกทักษะทางสติปัญญา ปฏิภาณไหวพริบ ให้เด็กมีความฉลาด ช่างสังเกตและรู้จักแก้ปัญหา อีกทั้งยังกระตุ้นพัฒนาการทางสมองอีกด้วย

ครูจัดกิจกรรมการเล่นทายปัญหาให้ลูกอย่างไร?

การเล่นทายปัญหาหรือปริศนาคำทาย ครูมักนำมาจัดให้เด็กได้เล่นทายกันเพื่อความสนุกสนาน ผ่อนคลายอารมณ์ และฝึกทักษะการคิด สติปัญญา ทักษะทางภาษาโดยเฉพาะความสามารถในการฟังและการพูด เพราะปริศนาคำทายเป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมในด้านการกระตุ้นและสร้างแรงจูงใจในการเรียนให้กับเด็กได้ เช่น การสร้างสมาธิ และขยายช่วงความสนใจให้กับเด็ก ดังนี้

  • ใช้ปริศนาคำทายเป็นกิจกรรมขั้นนำของกิจกรรมเสริมประสบการณ์ก่อนเข้าสู่การเรียนรู้ เช่น การเรียนรู้หน่วยอากาศ กิจกรรมการเป่าลูกโป่ง ในขั้นนำ ครูอาจจะใช้ปริศนาคำทายเพื่อให้เด็กตอบเกี่ยวกับอุปกรณ์ที่ใช้เป็นสื่อ คือ ลูกโป่ง เช่น เด็กๆลองทายดูซิว่า “อะไรเอ่ย รูปร่างกลมๆ มีลมข้างใน เด็กๆชอบใจ ซื้อไปถือเล่น” หรือขั้นนำในการเรียนรู้ หน่วยผัก เช่น อะไรเอ่ย ชื่ออยู่ในครัว ตัวอยู่ในวัด” (ผักชี) เป็นต้น
  • ใช้ทำเป็นสื่อประกอบการเล่นเกมการศึกษา นอกจากครูจะใช้การทายปริศนาคำทายโดยการถามปากเปล่าเพื่อให้เด็กตอบแล้ว การทำให้การเล่นปริศนาคำทายมีความน่าสนใจด้วยการทำบัตรคำทายด้วยกระดาษโปสเตอร์ขาว-เทา โดยตัดกระดาษและพับเป็นสองส่วน ส่วนด้านหน้าจะเป็นข้อความที่เป็นคำทาย และด้านหลังจะเป็นคำตอบที่จะเฉลยและมีรูปภาพประกอบเพื่อให้เด็กสนใจมากขึ้น
  • การใช้เทคนิคอื่นๆที่ทำให้การเล่นทายปริศนาคำทายน่าสนใจ เช่น การใช้หุ่นนิ้วมือ หุ่นมือ หรือโรงหุ่นประกอบ การเล่นทาย
  • จัดให้เด็กเล่นแข่งขันทายปัญหาด้วยปริศนาคำทายในช่วงเวลาว่าง โดยมีวิธีการคือ แบ่งเด็กออกเป็น 2 กลุ่มแข่งกันทาย ครูอ่านบัตรปัญหาทีละปัญหาให้เด็กฟัง ปัญหาละ 2 ครั้ง ให้แต่ละกลุ่มช่วยกันคิดและตอบ ตัวอย่างปริศนาคำทายที่ครูนำมาจัดให้กับเด็กปฐมวัยตามหน่วยหรือเรื่องในการเรียนรู้ ซึ่งจะทำให้เด็กสามารถเชื่อมโยงการเรียนรู้ได้ดี ได้ฝึกฝนทักษะทางภาษาและให้ความสนุกสนานเพลิดเพลินกับการเรียนรู้อีกด้วย เช่น
    • อะไรเอ่ย มีขาข้างเดียว ท่องเที่ยวไปทั่ว แดดฝนไม่กลัว เป็นเพื่อนกับคน (ร่ม)
    • อะไรเอ่ย รูปร่างกลมๆ มีลมข้างใน เด็กๆชอบใจ ซื้อไปถือเล่น (ลูกโป่ง)
    • อะไรเอ่ย รูปร่างเหมือนจรวด มีหนวดรุงรัง ว่ายน้ำเก่งจัง อยู่ในทะเล (ปลาหมึก)
    • อะไรเอ่ย ขี้อยู่ในหัว ตัวอยู่ในน้ำ (กุ้ง)
    • อะไรเอ่ย หน้าสั้นฟันขาว หน้ายาวเหมือนมังกร หากินตามดอน อาบน้ำท่าหิน (ขวาน)
    • อะไรเอ่ย อยู่ดินกินหญ้า (ควาย)
    • อะไรเอ่ย ชื่ออยู่ในครัว ตัวอยู่ในป่า (กระต่าย)
    • อะไรเอ่ย สุกไม่รู้หอม งอมไม่รู้หล่น สุกทั้งต้น แต่กินไม่ได้ (ดวงจันทร์ ดวงดาว)
    • อะไรเอ่ย ไม่ใช่ของราษฎร์ ไม่ใช่ของหลวง แต่โชติช่วงชัชวาล (ดวงอาทิตย์)
    • อะไรเอ่ย มีปาก มีฟัน กินข้าวทุกวันได้มากกว่าคน (หม้อข้าว)

พ่อแม่จะการเล่นทายปัญหากับลูกได้อย่างไร?

  • หาเวลาเล่นกับลูก นอกจากครูจะจัดกิจกรรมการเล่นทายปัญหาด้วยปริศนาคำทายให้กับเด็กที่โรงเรียนแล้ว พ่อแม่ ผู้ปกครองยังสามารถสานต่อกิจกรรมการเล่นทายปัญหาให้กับลูกที่บ้าน เพื่อส่งเสริมความสามารถในด้านต่างๆจากการใช้ปริศนาคำทาย ซึ่งเวลาส่วนใหญ่ลูกจะใกล้ชิดกับพ่อแม่ ผู้ปกครองในช่วงเช้าก่อนไปโรงเรียน ช่วงหลังเลิกเรียน หรือวัน หยุดสุดสัปดาห์ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีคุณค่าในการที่จะสร้างความสัมพันธ์ระหว่างพ่อ แม่ ลูกด้วยการใช้ปริศนาคำทายมาเป็นสื่อในการสร้างความสัมพันธ์
  • หาปริศนาคำทาย พ่อแม่อาจจะใช้วิธีการศึกษาปริศนาคำทายจากหนังสือต่างๆที่มีจำหน่ายในท้องตลาด การยืมปริศนาคำทายจากโรงเรียน หรือการใช้ประสบการณ์เดิมที่มีอยู่ มาใช้เล่นทายกับลูกเพื่อให้ลูกได้ฝึกคิด ฝึกการค้นหาคำตอบจากการถาม
  • ข้อควรคำนึง ในการเล่นทายปัญหาในแต่ละครั้งพ่อแม่ควรคำนึงในเรื่องของบริบทหรือสถานการณ์ที่สอดคล้องกับลูกด้วย เช่น ถ้าพาลูกไปเที่ยวทะเล การทายควรเป็นเนื้อหาเกี่ยวกับทะเลหรือสัตว์น้ำ หรือถ้าทำอาหารอยู่กับลูกในห้อง ครัว คำถามควรเป็นเรื่องเกี่ยวกับวัสดุอุปกรณ์ที่อยู่ในห้องครัว ทั้งนี้เพื่อให้ลูกได้เชื่อมโยงการเรียนรู้ และมีการเรียนรู้อย่างมีความหมาย สิ่งที่พ่อแม่ควรคำนึงในการเลือกปริศนาคำทายมาเล่นทายกับลูกคือ ควรเป็นปริศนาคำทายประเภทคำถามที่เป็นสิ่งไม่ไกลจากประสบการณ์ของลูก และไม่ควรเป็นคำถามที่ยากเกินความสามารถของเด็ก หรือมีความหมายในลักษณะสองแง่สองง่ามหรือเป็นเรื่องหยาบโลน แต่ควรมีข้อความน่าสนใจ สั้น กะทัดรัด มีคำสัมผัสคล้องจอง หรือเป็นบทกลอนสั้นๆ จะทำให้ลูกสนใจมากกว่า

เกร็ดความรู้เพื่อครู

ครูสามารถใช้ปริศนาคำทาย หรือการเล่นทายปัญหาในการจัดประสบการณ์ทั้งขั้นนำเข้าสู่บทเรียน ขั้นสอน และขั้นสรุป เพื่อให้เด็กเกิดความสนุกสนานและมีความสุข พัฒนาเด็กทางภาษา สติปัญญา การคิดหาเหตุผลโดยคำนึงถึงความเหมาะสมกับเนื้อหาที่สอน ความสามารถและวัยของเด็กด้วย

บรรณานุกรม

  1. กุลยา ตันติผลาชีวะ. (2551). การจัดกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัย. กรุงเทพฯ : เบร-เบส บุ๊คส์
  2. นพคุณ คุณาชีวะ. (2529). การจัดหมวดหมู่ปริศนาไทย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
  3. บันลือ พฤกษะวัน. (2543). แนวการพัฒนาการอ่านเร็ว คิดเป็น.พิมพ์ครั้งที่. กรุงเพทพฯ : โรงพิมพ์ ไทยวัฒนาพานิช.
  4. บุปผา ทวีสุข. (2520). คติชาวบ้าน. กรุงเทพฯ ; มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
  5. ผาสุก มุทธเมธา. (2540). วัฒนธรรมดังเดิมของประเทศชาติที่สอนแตกต่างกันมา เช่น ประเพณี,” คติชาวบ้านกับการพัฒนาคุณภาพชีวิต. กรุงเทพฯ : บริษัทต้นอ้อแกรมมี่จำกัด.
  6. Logan, L.M. & Logan. (1974). Education Young Children. Toronto: McGraw Hill.
  7. Taylor, A. (1951). English Riddles from Oral Tradition: University of California Press.

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน